فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨٩ - نحوه فاعليت حقتعالى

حضرتش سابق بر ايجاد و منشاء براى آن مى‌باشد و آن عبارتست از صور مرتسمه‌اى‌

كه بعقيده ايشان جزء عوارضه ذات تعالى نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

نحوه فاعليّت حقتعالى‌

در نحوه فاعليّت حقتعالى بين حضرات اختلافست:

صوفيّه حضرتش را از قبيل فاعل بالتّجلّى و حكماء مشّاء از سنخ فاعل‌

بالعنايه مى‌دانند و وجه اختيار ايشان را مرحوم مصنّف اين طور بيان مى‌فرمايد:

مشّايين قائلند به اينكه علم حقتعالى از قبيل صور مرتسمه‌اى است كه از

عوارض ذات مقدّسه‌اش است و زائد بر ذات و اين صور قبل از ايجاد صاحب صور بوده‌

فلا جرم بعد از ايجاد حضرتش فاعل بالعنايه مى‌شود زيرا فاعل بالعنايه آن بود كه‌

علمش بنظام اصلح سبب فعل و ايجاد شود بدون اينكه نيازمند بغرض زائد بر ذات‌

باشد.

قوله: او ذو سقاية للعقل: اشاره است به اينكه روايت را مى‌توان هم از باب‌

« روى الحديث روايه» دانست و هم از باب « روى على اهله» بمعناى سيراب كرد

اهل خود را تقدير نمود و در صورت دوّم معناى « ذو روايه» عبارت است از سيراب‌

شدن عقل به آب زندگى‌بخش معرفت.

قوله: قال فى القاموس الخ: در قاموس اللّغه موارد استعمال مادّه « روى » را

اينطور بيان كرده:

١- روى الحديث يروى رواية و ترواه كه تمام بيك معنا هستند و آن نقل‌

حكايت و واقعه‌اى است.

٢- روى الحبل فتله: يعنى تابيد ريسمان را.

٣- فارتوى: يعنى ارتوى الحبل فارتوى « تابيد ريسمان را و ريسمان‌

ضخيم و تابيده شد».

٤- روى على اهله: يعنى براى اهلش آب آورد.