فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٥٤ - قضيه بسيطه و مركبه

و مخلص و مفرّى پ يدا نكرده‌اند.

شرح فارسى:

توضيح‌

حمل يا در قضيّه بسيطه واقع مى‌شود و يا در مركّبه.

قضيّه بسيطه و مركّبه:

بسيطه آنست كه در جواب هل بسيطه بيايد، يعنى سؤال از تصوّر و ثبوت‌

شيئ چ نان چ ه وقتى مى‌گوئيم « هل زيد موجود» جواب « نعم » است يعنى « زيد موجود

است».

مركّبه آنست كه در جواب هل مركّبه بيايد، يعنى سؤال از حالات چ يزى،

مثلا وقتى مى‌گوئيم « هل زيد كاتب» جواب « نعم » است يعنى « زيد كاتب» است‌

پ س زيد موجود است را « قضيّه بسيطه» و زيد كاتب است را « قضيّه مركّبه»

گ ويند.

قوله: قاعدة الفرعيّة: در تعريف قضيّه مركّبه گ فته‌اند آن است كه عبارت‌

باشد از ثبوت چ يزى براى چ يز ديگر و سپس گ فته‌اند البتّه ثبوت براى چ يزى فرع‌

ثبوت مثبت له است و از اين عبارت (ثبوت شيئ لشيئ فرع ثبوت مثبت له) بقاعده‌

فرعيّه تعبير شده است با توجّه به اين امر مرحوم مصنّف مى‌فرمايد اين قاعده فقط در

قضاياى مركّبه جارى است كه مفاد كان ناقصه هستند نه در قضاياى بسيطه‌اى كه‌

مفاد كان تامّه مى‌باشند.

قوله: بان تقول فى البسيطة ايضا: اين عبارت بيان اجراء قاعده فرعيّه است در

بسيطه يعنى تقرير جريان قاعده فرعيّه در بسيطه اين است كه بگوئيم:

وقتى مى‌گوئيم زيد موجود است ثابت كرده‌ايم وجود را براى ماهيّت و اين‌

فرع بر ثبوت ماهيّت است به ثبوتى ديگر يعنى قبل از اثبات وجود براى زيد بايد

ماهيّتش موجود باشد پ س نقل مى‌كنيم كلام را در اين ثبوت قبلى و مى‌گوئيم اثبات‌

اين وجود نيز فرع بر ثبوت قبلى ديگر است و اين سلسله الى ما لا نهاية له پ يش مى‌رود