فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٣٧ - جواب اين گفتار

مى‌نمايند، بنابراين ماهيّت جزء مجموع و مادّه براى آن بوده و در وجود ذهنى و

خارجى متقدّم بر آن مى‌باشد و حمل آن بر مجموع ممتنع است زيرا شرط حمل كه‌

اتّحاد و موضوع و محمول در وجود است منتفى مى‌باشد.

و گ اهى ماهيّت را بطور لا بشرط اخذ مى‌كنند يعنى معناى آن را با هر يك‌

از دو احتمال وحدت و لا وحدت تصوّر مى‌كنند يعنى با تصوّر و ملاحظه نفس‌

ماهيّت شيى‌ء ديگر را كه با آن مقارن است در نظر مى‌گيرند در نتيجه آنرا هم بر

مجموع مى‌توان حمل نمود و هم بر خودش بتنهائى.

و ماهيّتى كه اينچنين اخذ شده گ اهى بنفسها تحصّلى در واقع نداشته‌

بلكه امرى است كه احتمال حمل آن بر اشياء مختلف الماهيّات در آن بوده و

تحصّلش بواسطه مضاف اليه آنست بطوريكه مضاف اليه مخصّص آن محسوب شده‌

و پ س از تخصيص بعينها يكى از همان اشياء مختلف الماهيّات مى‌گردد، در

اينصورت ماهيّت جنس بوده و مضاف اليهى كه مقوّمش مى‌باشد و آنرا بصورت‌

يكى از اشياء درآورده فصل بحساب مى‌آيد.

و زمانى فى ذاتها خود داراى تحصّل بوده و اينطور نيست كه بملاحظه‌

اضافه‌اش بامور ديگر تخصّص و تحصّل پ يدا نمايد.

شرح فارسى:

توضيح‌

معناى دوّم‌

بشرط لا

آنست كه ماهيّت را بتنهائى و جدا از ما سوى ملاحظه مى‌كنند به طورى‌

كه تمام مقارنات آنرا غير آن تقدير كرده و در صورت اجتماعش با آنها ماهيّت را

جزء مجموع قرار مى‌دهند همچون ماهيّت حيوان كه با هر كدام از فصول مقارن‌

باشد غير آنها محسوب مى‌شود و نسبت بمجموعى كه از تركيب آن با فصل‌

حاصل مى‌شود (نوع) جزء مى‌باشد.