فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٣٥ - جواب اين گفتار

كرده و به شبهاتى آنرا منكر شده‌اند يا نظير اشكالى است كه در تقسيم موجود به‌

ثابت در ذهن و غير ثابت در آن كرده‌اند و سابقا اين دو اشكال با جوابش در جلد

اوّل مشروحا بيان شد و جواب در اينجا نيز مشابه همان جواب است يعنى‌

مى‌گوئيم: براى ماهيّت بشرط لا بمعناى اوّل دو اضافه است:

١- اضافه و حمل اوّلى كه باين حمل مجرّد است از تمام ماسوى حتّى‌

از وجود ذهنى.

٢- اضافه و حمل صناعى كه در اين حمل بلحاظ اينكه مصداق آن‌

مفهوم (بحمل اوّلى) است در ذهن موجود مى‌باشد و بين اين دو كلام هيچ تهافتى‌

نيست چ نان چ ه شرحش قبلا گ ذشت.

قوله: بل تجرى فى الوجود عند اهل الذّوق: اهل عرفان نيز اعتبارات در ماهيّت‌

را نيز در وجود جارى دانسته و گ فته‌اند:

وجود گ اهى لا بشرط از تقيدّات ملاحظه مى‌شود حتّى از قيد لا بشرط بودن‌

( لا بشرط مقسمى) كه عرفاء بآن حقيقة الحقّ يا غيب الغيوب گ ويند

و گ اهى بشرط لا از اغيار و قيودات است كه از آن بمقام احديّت ذات تعبير

مى‌نمايند و زمانى آنرا بطور لا بشرط قسمى اعتبار مى‌كنند و آنرا اشاره به افعال اللّه‌

مى‌دانند.

و همانطورى كه بشرط لا در باب اعتبار ماهيّت دو معنا دارد در اينجا نيز

بدو معنا ملاحظه مى‌شود:

١- بشرط لا از جميع تعيّنات و تقيّدات كه از آن بمرتبه احديّت نام‌

مى‌برند و وجود به اين لحاظ داراى طرف و مضاف اليهى نيست تا بتوان براى آن‌

نسبت ذهنيّه‌اى قائل شد.

٢- بشرط لا از اعدام و نقائص كه بآن اصطلاحا صرف الوجود يعنى‌

مطلق وجودى كه مشوب با ماهيّت نباشد اطلاق مى‌كنند و به اين معنا شامل نفس‌

و جميع مافوق آن از مجرّدات ديگر مى‌شود و در اين معنا اجمالا طرفى براى آن‌

مى‌توان تصوّر نمود كه باعتبار آن نسبت ذهنيّه تعقّل مى‌شود.