فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٣ - فريده پنجم در بيان ماهيت و ملحقات بآن فصل در تعريف ماهيت و برخى احكامش

١- ماهيّت بمعناى اعمّ يعنى ما به الشّيى‌ء الشّيى‌ء يعنى چ يزى كه شيئيّت‌

و حقيقت هر چ يزى بآن است.

البتّه ماهيّت باين معنا شامل تمام موجودات حتّى واجب الوجود نيز مى‌شود.

٢- ماهيّت بمعناى خاصّ يعنى همان معنائى كه در مقابل وجود بوده و در

اصالت و انتزاعى بودنش بين حضرات اختلافست كه باين معنا البتّه بر حقتعالى‌

اطلاق نميشود ولى تمام موجودات جوهرى و عرضى را شامل شده و بآنها اطلاق‌

مى‌گردد.

قوله: و لواحقها: يعنى لواحق ماهيّت مانند كلّيّت، جزئيّت، وحدت، كثرت‌

و امثال اين امور.

قوله: ما قيل فى جواب ما الحقيقة ماهيّة: مقصود از آن ماهيّت بمعناى خاصّ‌

است.

قوله: فانّ ما يقال فى جوابها: يعنى جواب ماء شارحه.

قوله: از گ وهر شيى‌ء است: يعنى از جوهر و حقيقت شيى‌ء مى‌باشد.

قوله: پ اسخ پ رسش نخستين است: و پ رسش نخستين عبارتست از سؤال از لفظ و

توضيح دادن در اطراف آن.

مثل اينكه مى‌پرسند:

سعد انه ما هو يعنى لفظ سعدانه در لغت بچه معنا مى‌باشد كه در جواب‌

مى‌گويند:

سعدانه را بجاى « نبت » يعنى گ ياه استعمال مى‌كنند.

قوله: و بعضهم و ان زادوا عليها: يعنى على المطالب الستّة مثل مطلب اىّ،

مطلب اين و مطلب كيف و مطلب كم و مطلب متى.

قوله: لكن اسّها: يعنى اساس و اصل مطالب.

قوله: و المهيّة مشتقّة عمّا هو الخ: يعنى لفظ « المهيّة » مشتقّ است از « ماهو »

پ س ياء آن براى نسبت و تائش براى مصدريّت است و وقتى « ياء » و « تاء » را بآن‌

افزودند « واو » را از آن حذف كردند و بمناسبت ياء ضمّه و او را به كسره مبدّل‌