فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧١ - بحث هفتم سبب احتياج ممكن به مؤثر

مقصود از اين انوار عقول عشره است.

ب: مسلك مشّائين كه ايشان صور قائم بذات مقدّسش را لازمه ذات‌

ميدانند يعنى صور كافّه موجودات عينى قبل از ايجادشان در عالم خارج.

٢- اشاعره: براى ذات حضرتش صفات حقيقيّه زائد بر ذات قائل شده و

آنها را از لوازم او دانسته‌اند مانند: حيات، قدرت، علم و امثال آن.

٣- معتزله: احوال را از لوازم ذاتش ميدانند و مقصود از حال اموريست كه‌

نه موجود مى‌باشند و نه معدوم بلكه حال و واسطه بين ايندو هستند همچون عالميّت،

قادريّت، از نظر ايشان.

٤- صوفيّه: طبايع و حقائق كلّيّه را از لوازم ذات اقدسش دانسته و گ فته‌اند

اين حقائق كه در لسان اهل اصطلاح باعيان ثابته مشهورند موجود بوجود حقتعالى‌

مى‌باشند و نسبت آنها بحضرتش همچون نسبت لوازم ماهيّت بماهيّت است مانند:

زوجيّت نسبت به اربعه.

با توجّه باينمقدّمه كوتاه اينكه مى‌پردازيم به شرح مرام مصنّف (ره):

ايشان ميفرمايند: از شواهد بر مدّعاى ما و اينكه حدوث دخلى در حاجت و

استناد ممكنات بعلّت مؤثره ندارد لوازم حقتعالى است كه هر كدام از فرق بامرى‌

قائل شده‌اند اگرچه مسلك بعضى از آنها مرضىّ نيست لكن فى الجمله اين امر

گ واه بر صدق مقاله ما مى‌باشد.

زيرا اين لوازم از سه حال خارج نيستند:

١- واجب الوجود.

٢- ممكن الوجود حادث.

٣- ممكن الوجود قديم بحسب زمان.

فرض اوّل و دوّم باطل است زيرا ادّله توحيد و اينكه واجب الوجود منحصر

در ذات اقدسش هست دليل بر بطان فرض اوّل است چ نان چ ه تقدير دوّم نيز صحيح‌

نيست بخاطر اينكه كلام در لوازم ذاتى است كه قديم ميباشد حال اگر آنها را

حادث فرض كنيم اين فرض مقتضى است كه يا آنها از لوازم نباشند و يا نعوذ باللّه‌