فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٥ - فصل در بيان اعتبارى بودن جهات سهگانه

است:

دليل اوّل‌

جهات از كيفيّات نسب بين موضوعات و محمولات مى‌باشند زيرا اگر

جهت وجوب يا امتناع باشد دلالت مى‌كند بر وثاقت ثبوت محمول بر موضوع و اگر

امكان باشد دالّ است بر ضعف ثبوت و بديهى است كه نفس نسب و اضافات‌

اعتبارى بوده قهرا صفات آنها نيز بايد چ نين باشند.

دليل دوّم‌

محال است صفات و قيوديكه در خارج تحقّق دارند صفات معدومات واقع‌

شوند و حال آنكه مى‌بينيم معدومات را باين جهات موجّه و مقيّد مى‌كنند مثلا

مى‌گويند:

شريك البارى ممتنع است يا واجب العدم است يا مى‌گويند معدوم ممكن‌

ممكن الوجود و العدم است و چ نا چ ه ملاحظه مى‌شود موضوع در ايندو قضيّه معدوم‌

مى‌باشد منتهى در اوّل معدومى است كه در خارج تحقّقش محال است ولى در

دوّمى ممكن.

دليل سومّ‌

اگر اينجهات موجود خارجى باشند بايد با سائر موجودات در يك جهت‌

مشترك (جنس) و از آنها بجهت و وجهى ممتاز باشند (فصل) قهرا جهت مشترك‌

ماهيّت و وجه امتياز خصوصيّات امكانى و وجوبى و امتناعى است پ س لازمه اين‌

تقرير آن است كه ماهيّات اينها با وجودشان متغاير باشد حال مى‌گوئيم اتّصاف‌

ماهيّات به وجود اين جهات باز موجّه است بيكى از جهات سه‌گانه كه در اين‌

جهات عينا تقرير قبل و اينكه ماهيّتشان با وجودشان متغاير است لازم آمده قهرا

اتّصاف ماهيّت اينها نيز بوجودشان بايد موجّه بيكى از جهات باشد و اين سلسله الى‌