فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٢ - كلام محقق لاهيجى عليه الرحمه

شرح فارسى:

توضيح‌

وجود بطور مطلق ( چ ه رابطى و چ ه نفسى) يا موجّه بوجوب است يا امكان‌

و يا امتناع چ نان چ ه ميگوئيم:

اللّه تبارك و تعالى موجود بالضّروره يا زيد موجود است بالامكان العامّ يا

شريك البارى وجوده ممتنع.

و بعد از ذكر اين مطلب واجب است سه نكته را در اينجا بعنوان شرح و

توضيح متذكر شويم كه مرحوم مصنّف در عبارات فوق بآنها اشاره فرموده‌اند:

١- قيد مطلقا در شرح عربى باين منظور است كه مقيّد كردن وجود بهر

كدام از جهات سه‌گانه اختصاص بقسمى از اقسام وجود ندارد چ نان چ ه بسيارى از

اهل معقول آنرا به وجود رابط تخصيص داده‌اند.

٢- ثبوت محمول براى موضوع در واقع و نفس الامر يا بوجوب و يا بامكان و

يا بامتناع مقيّد است و تا ماداميكه اين قيود در قضيّه ذكر نشده‌اند و فقط در اذهان‌

هستند از آنها بجهت تعبير مى‌كنند ولى وقتى بآنها در قضاياى ملفوظه تصريح شد

مادّه ناميده مى‌شوند چ نان چ ه شرحش در بخش منطق بتفصيل گ ذشت.

٣- همانطوريكه مفهوم وجود از مفاهيم بديهيّه و ضروريّه است بطوريكه‌

محتاج بتعريف نيست عينا اينجهات همينطور هستند فلذا قابل تعريف حقيقى نبوده‌

بلكه تمام حدوديكه در اين باب از اهل فنّ بدست ما رسيده دورى هستند مثلا

تعاريفيكه در شرح مرحوم مصنّف نقل فرموده اينطور است زيرا در تعريف واجب و

ممكن تصوّر هر كدام را متوقّف بر تصوّر امتناع (محال) نموده و بالعكس در تعريف‌

امتناع تصوّر آنرا به تصوّر ممكن و واجب متوقّف نموده‌اند پ س هر يك از تعاريف‌

موقوف بر ديگرى است.

متن: