فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٢٥ - احكام مختصه مقوله كم

شود بتوسط « كم » مى‌باشد و بعبارت ديگر « كم » واسطه در عروض مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

احكام مختّصه مقوله كم‌

در عبارات مذكور مرحوم مصنّف به سه حكم از احكام اختصاصى مقوله‌

كم اشاره فرموده است:

١- اين مقوله از سائر مقولات ممتاز مى‌شود به اين خصيصه كه در آن‌

چ يزى است وقتى آن را يكمرتبه با مرّات عديده از كم مفروض اسقاط كنيم كم‌

فانى شود و اصطلاحا از آن چ يز در علم رياضى بعاد تعبير كنند مانند عدد ٢ نسبت‌

به ٤ و ٦ و ٨ و ١٠ و كلّيّه اعداد زوج يا عدد ٣ نسبت به ٦ و ٩ و ١٢ و غير آن و در

كم متّصل مثالش اين است كه بگوئيم خطّى كه مشتمل بر دو ذراع است يك كم‌

محسوب مى‌شود و وقتى آن را بدو قسم مساوى يعنى نصف تقسيم نموديم دو خطّ

مى‌شود و وقتى آن را بچهار قسم تقسيم نموديم هر كدام از پ اره خطّهاى ربع مجموع‌

مى‌شوند قهرا مجموعش ٤ خط است و عددى كه مبدء اين مجموع است واحد است‌

كه عاد آن مى‌باشد.

٢- وقتى دو چ يزى را كه از مقوله كم هستند با هم مى‌سنجيم يا با هم‌

متساويند يا متفاضل و غير مساوى و اين وصف تساوى يا تفاضل اولا و بالذّات‌

راجع بنفس كم هست بخلاف سائر اعراض كه ذاتا متّصف باين اوصاف نشوند مگر

بملاحظه معيّت آنها با چ يزى كه از مقوله كم است.

مثلا هيچگاه صحيح نيست بگوئيم رنگ فلان شيئ زيادتر است از رنگ‌

شيئ ديگر بلى شديدتر ممكن است بگويند ولى وصف زيادى و نقصان يا ضدّ آنها

كه تساوى باشد صحيح نيست.

٣- قبول نهايت و عدم نهايت در جسم بطور عدم و ملكه اختصاص به اين‌

مقوله دارد چ نان چ ه مى‌گويند نهايت قامت انسان فلان مقدار است يا آن مقدار نيست.