فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠٣ - دليل اسد و اخصر

تجزيه و تركيب‌

جوهر: مبتداء و جمله « ليس بذاك و بذا» صفت آنست و جمله « اخذ

جسما» خبر آن است.

ان: شرطيّه و جمله « ركّب منهما» شرط و جوابش به قرينه خبر محذوف‌

است.

دونه: مضاف و مضاف اليه، خبر مقدّم و « نفس » مبتداء مؤخّر است و

جمله ظرفيه « اذا تعلّق جسما» صفت براى « نفس » است.

و الّا: تقدير عبارت « و ان لم يكن الجوهر متعلّقا بالجسم فهو عقل» است.

المفارق: خبر است براى مبتداء محذوف.

ترجمه: جوهرى كه نه حالّ باشد و نه محلّ اگر از هر دو (حالّ و محلّ) مركّب شده‌

باشد جسم ناميده مى‌شود و در صورتى كه مركّب نباشد اگر به جسم تعلّق گ يرد

نفس و در غير اين صورت عقل است كه از جسم و مادّه منقطع مى‌باشد.

شرح عربى:

المقصد الثّانى‌

فى الجوهر و العرض‌

و فيه فرائد

الفريدة الاولى‌

فى رسم الجوهر و العرض‌

و ذكر اقسامه‌

الجوهر، هو، الماهيّة المحصّلة، اى لا اعتباريّة الّتى، اذا غدت فى العين‌

لا موضوع له، و هذا كقولهم:

« الجوهر ماهيّة اذا وجدت فى الخارج كانت لا فى الموضوع».

فجوهر كان محلّ جوهر، هو، هيولى او، جوهر، حلّ به، اى فى جوهر

فهو، من صور، اى من الصّورتين الجسميّة و النّوعيّة فالجمع منطقى.