پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٠ - نكته نسخ در احكام شرع

خويش سلطه كامل دارند» [١] ولى در جاى ديگر مى‌فرمايد: «لا ضرر و لا ضرار في الاسلام؛ هيچ كس حق ندارد ضرر و زيانى به عمد يا به غير عمد به ديگرى برساند». [٢] به اين ترتيب سلطه بر اموال محدود به جايى مى‌شود كه موجب ضرر و زيانى به ديگران نباشد.

كسانى كه حكم عام را شنيده‌اند و از خاص بى‌خبر بوده‌اند، كلام پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را به‌گونه‌اى به ديگران مى‌رسانند كه با حكم خاص تناقض دارد؛ ولى آنها كه هردو را شنيده‌اند و در كنار هم قرار داده‌اند مى‌دانند كه هيچ تضادى درميان آنها نيست.

در پايان اين بخش امام عليه السّلام مى‌فرمايد: «اگر او (كسى كه حكم منسوخ را نقل مى‌كند) مى‌دانست آنچه را شنيده است نسخ شده آن را رها مى‌ساخت و اگر مسلمانان هنگامى كه آن حكم را از وى شنيدند مى‌دانستند نسخ شده است آن را ترك مى‌كردند»؛ (فلو علم أنّه منسوخ لرفضه، و لو علم المسلمون إذ سمعوه منه أنّه منسوخ لرفضوه).

به اين ترتيب، بخشى از اختلاف اخبار از عدم احاطه به روايات ناسخ و منسوخ پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله نشأت مى‌گيرد بى‌آنكه سوءنيّتى از سوى راويان در كار باشد.

نكته نسخ در احكام شرع‌

گرچه موارد نسخ در آيات قرآن و روايات پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله محدود و معدود است؛ ولى اين مسئله اهميّت خاص دارد؛ هم از نظر ارتباط آن با مسائل اعتقادى و ارتباطش با مسائل مربوط به نبوّت و احكام.

[١]. بحار الانوار، ج ٢، ص ٢٧٢، ح ٧.

[٢]. كافى، ج ٥، ص ٢٩٢، ح ٢٢؛ و سنن ابن داود، ج ٢، ص ١١٨.