پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٩ - نكته گذرگاهى كه همه از آن عبور مىكنند

زبانش از گردش افتاده بود. به قلم و دواتى اشاره كرد تا خواسته خود را بنويسد؛ ولى افسوس دست آن قدر لرزان بود كه كلمات نامفهوم نوشته شد و دستش همچنان مى‌لرزيد تا جان داد. [١]

سرانجام امام عليه السّلام با اين جمله، خطبه پر محتوا و تكان دهنده خود را پايان مى‌دهد و مى‌فرمايد: « (به هر حال) مرگ دشواريهايى دارد كه انسان را در خود غرق مى‌كند. مشكلاتى كه هراس‌انگيزتر از آن است كه بتوان در قالب الفاظ ريخت يا انديشه‌هاى اهل دنيا آن را درك كند»؛ (و إنّ للموت لغمرات‌ [٢] هي أفظع من أن تستغرق بصفة، أو تعتدل على عقول أهل الدّنيا).

مرحوم علّامه شوشترى در شرح نهج البلاغه خود در اينجا حديثى از كتاب كافى نقل مى‌كند كه گروهى از عابدان بنى اسرائيل تصميم گرفتند شهرهاى مختلف را بگردند و آثار عبرت‌انگيز را در آنها ببينند، در اين گردش خود به قبرى رسيدند كه باد، گرد و غبار بر آن پاشيده بود و جز اثر مختصرى از آن آشكار نبود. گفتند چه خوب است دعا كنيم و از درگاه خدا بخواهيم صاحب اين قبر، شرح حال خود را براى ما بازگو كند. دعاى آنها مستجاب شد. از صاحب قبر پرسيدند طعم مرگ را چگونه يافتى؟ او با وحشت تمام در پاسخ گفت: نود و نه سال از دفن من مى‌گذرد و هنوز درد و رنج جان دادن و تلخى طعم آن در درون من است. [٣]

نكته گذرگاهى كه همه از آن عبور مى‌كنند

بارها گفته‌اند و گفته‌ايم كه اگر انسان در هر چيز شك و ترديد به خود راه دهد

[١]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١١، ص ١٦٧.

[٢]. «غمرات» جمع «غمره» معناى آن در فقره قبلى گذشت.

[٣]. كافى، ج ٣، ص ٢٦٠، ح ٣٨ (با تلخيص).