پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٢ - ١ زندگى و شخصيت عقيل در يك نگاه

عقيل نيز مانند عمويش عباس بن عبد المطلب به اجبار در صف مشركان در جنگ بدر حاضر و اسير شد و با دادن فديه به مكّه بازگشت و پيش از صلح حديبيه مسلمان شد و هجرت كرد و به خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله رسيد و در جنگ موته در صف مسلمانان همراه برادرش جعفر شركت جست و در زمان خلافت معاويه در سنه ٥٠ هجرى ديده از جهان فروبست در حالى كه بيش از ٩٠ سال داشت.

او در هيچ‌يك از جنگهاى برادرش امير مؤمنان عليه السّلام حضور نيافت؛ ولى «ابن عبد ربّه» در كتاب استيعاب نقل مى‌كند كه عقيل همراه با ابن عباس در جنگ جمل، صفين و نهروان شركت داشت و اين مسئله منافات با نابينايى او ندارد، زيرا «ابن ابى الحديد» مى‌گويد: عقيل در جنگ صفين بود؛ ولى پيكار نكرد و از خيرخواهى و مشورت نيك مضايقه ننمود.

درباره اينكه آيا عقيل سرانجام به شام رفت و به معاويه پيوست دو قول مختلف نقل شده، بعضى معتقدند كه در زمان حيات امير مؤمنان عليه السّلام به شام نرفت؛ ولى بعد از شهادت آن حضرت (به ناچار) به شام رفت و به معاويه پيوست.

بعضى ديگر مانند علّامه شوشترى در شرح نهج البلاغه خود معتقدند اساسا برنامه ملحق شدن به معاويه در كار نبوده، ملاقاتى كرده و باز گشته است.

در مجموع چنين استفاده مى‌شود كه او مرد با ايمان و نيك‌نفسى بود؛ ولى از نظر روحى ضعيف بود و اگر گاهى لغزشى از او سرزده به علت همين ضعف بود.

يكى از امتيازات عقيل آگاهى وسيع او نسبت به علم انساب بود، قبائل عرب را خوب مى‌شناخت و از نسبهاى آنها آگاه بود و بعضى او را يكى از نسّابهاى چهارگانه عرب شمرده‌اند. [١]

[١]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١١، ص ٢٥٠ به بعد و شرح نهج البلاغه مرحوم شوشترى، ج ٦، ص ٥٢٣ به بعد.