پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٤ - شرح و تفسير ويژگىهاى محيط فاسد

نسخه اوّل تناسب بيشترى با مجموع كلام امام دارد.

سرانجام در دهمين و يازدهمين اوصاف اهل آن زمان مى‌فرمايد: «نه كوچكشان بزرگسالان را احترام مى‌كند و نه ثروتمندانشان زندگى مستمندانشان را تكفّل مى‌نمايد»؛ (لا يعظّم صغيرهم كبيرهم، و لا يعول‌ [١] غنيّهم فقيرهم).

روشن است هنگامى كه جوانان و نوجوانان بى‌ادب، دور از شرم و حيا پرورش يابند، احترامى براى بزرگترها قائل نيستند و در واقع بزرگترها بذرى كه به دست خود افشانده‌اند، ميوه تلخش را مى‌چينند.

و نيز روشن است هنگامى كه فضائل انسانى از جامعه برچيده شود و دنياپرستى و فساد اخلاق جاى آن را بگيرد، اغنيا به فقيران رحم نمى‌كنند و اين حقيقت را فراموش مى‌كنند كه خداوند مستمندان را در اموال آنها شريك ساخته و سهم قابل توجّهى براى آنها قائل شده است، از اين‌رو تمام آن اموال را حقّ خود مى‌دانند و در طريق عيش‌ونوش صرف مى‌كنند. اين در صورتى است كه آن اموال از طريق حلال به دست آمده باشد و اگر از طريق حرام باشد و صاحبانش معلوم نباشند، همه آن به فقرا و نيازمندان تعلّق دارد.

در اينجا دو سؤال باقى مى‌ماند: نخست اينكه چرا در عصر حكومت امام عليه السّلام اين همه مفاسد جامعه اسلامى را فراگرفته بود؟ پاسخ اين سؤال چندان مشكل نيست، اگر چند قدم به عقب بازگرديم و عصر خليفه سوم را بررسى كنيم كه حاكم وقت و دستيارانش با بيت المال چه‌ها كردند و پستهاى حساس حكومت اسلامى را به دست چه اشخاصى سپردند، جواب اين سؤال روشن مى‌شود.

تاريخ به ما مى‌گويد فساد در عصر خليه سوم به قدرى فراگير شد كه مردم بر خليفه وقت شوريدند و در برابر چشم مهاجران و انصار او را به قتل رسانيدند و

[١]. «لا يعول» از ريشه «عول» بر وزن «قول» به معناى سرپرستى و كفالت زندگى كسى را كردن و عيال نيز از همين ريشه گرفته شده است.