پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٣ - شرح و تفسير نقّادى روايات

معاملات ميان مردم را حلال كرده، درحالى كه حكم خاص؛ يعنى استثنائات آن را نشنيده بودند و ديگرى كه استثنا را نقل مى‌كرد در ظاهر با روايت عام در تضاد بود.

محكم و متشابه نيز عامل پنجمى بود، زيرا بعضى اخبار مانند پاره‌اى از آيات قرآن تفسيرهاى متعدّدى را بر مى‌تافت. سپس اخبار ديگرى صادر مى‌شد و از آن رفع ابهام مى‌كرد. عدم دسترسى بعضى از راويان اخبار به اين دو گاه موجب اختلاف اخبار مى‌شد.

حفظ و وهم، عامل ششمى بود، زيرا بعضى از راويان اخبار با دقت تمام خبر را از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله نقل كرده بودند در حالى‌كه بعضى از راويان بى‌بند و بار با ظنّ و گمان اخبارى را نقل مى‌كردند كه با واقعيت انطباق نداشت.

اينها عواملى بود كه دست به دست هم داد و فضاى روايات اسلامى را تا حدى تيره و تار كرد. بعدها در پرتو تلاش دانشمندان حديث و رجال، تا حد زيادى فضا روشن شده، هر چند رسوباتى از اخبار مكذوبه باقى ماند.

سپس امام عليه السّلام به ذكر گواه روشنى بر گفتار خود پرداخته مى‌فرمايد: «در زمان حيات رسول خدا آن قدر دروغ بر آن حضرت بسته شد كه حضرت به پا خاست و خطبه‌اى خواند و فرمود: هر كس عمدا به من دروغى ببندد بايد جايگاه خويش را در آتش دوزخ مهيّا سازد»؛ (و لقد كذب على رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله على عهده، حتّى قام خطيبا، فقال: «من كذب عليّ متعمّدا فليتبوّأ [١] مقعده‌ [٢] من النّار»).

در حديث ديگرى مى‌خوانيم كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله در حجّة الوداع فرمود: «قد كثرت عليّ الكذّابة و ستكثر بعدي ألا فمن كذب عليّ متعمّدا فليتبوّأ مقعده من‌

[١]. «فليتبوأ» از ريشه «بواء» بر وزن «دواء» به معناى مراجعت كردن و منزل گرفتن، گرفته شده است و به صاف و مسطّح كردن يك محل و مكان نيز گفته مى‌شود، بنابراين جمله «فليتبوّأ» يعنى مهيّا و آماده سازد و منزل بگيرد.

[٢]. «مقعد» به معناى جايگاه و محلّ نشستن است و گاه به تشك كوچكى كه روى آن مى‌نشينند نيز اطلاق مى‌شود.