پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٢ - نكته مقامات سير و سلوك

شبانه در او نمايان بود، فرمود: «هذا عبد نوّر اللّه قلبه بالايمان؛ اين بنده‌اى است كه خداوند قلبش را با ايمان روشن ساخت». [١]

عارفان اسلامى و رهروان اين راه هركدام مقامات و مراحلى را براى اين سير و سلوك قائل شده‌اند كه با يكديگر متفاوت است و بسيارى معتقدند اين مراحل را از آيات قرآنى و روايات معصومين عليهم السّلام اخذ كرده‌اند.

بعضى از آنها برنامه روزانه سالكان الى اللّه را در چهار چيز خلاصه كرده‌اند:

مشارطه، مراقبه، محاسبه و معاقبه يا مؤاخذه.

به اين ترتيب سالك، صبحگاهان با نفس خويش شرط مى‌كند كه كمترين قدمى براى رضاى غير خدا برندارد؛ سپس در تمام طول روز مراقب اعمال خويش است و شامگاهان به حسابرسى مى‌پردازد و اگر خلافى از او صادر شده بود، نفس خويش را از طريق منع از مشتهيات و خواسته‌ها عقوبت مى‌كند.

رساله سير و سلوك كه منسوب به فقيه بزرگوار مرحوم علّامه بحر العلوم است، منزلگاهها و مقامات دوازده‌گانه‌اى براى اين برنامه ذكر شده، كه بعد از پيمودن آن منزلگاهها انسان وارد عالم خلوص مى‌شود و مصداق‌ «بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» [٢] مى‌گردد.

در اين رساله آداب بيست و پنج‌گانه‌اى براى رسيدن اين مقصد ذكر شده است. [٣]

متأسّفانه اين مسئله مورد سوءاستفاده فراوانى- مخصوصا در عصر ما- واقع شده است و صوفيان كه همه گرفتار انحرافاتى در اعتقاد و عمل هستند اين موضوع را دستاويز خود قرار داده و همگى خود را سالكان الى اللّه مى‌پندارند،

[١]. كافى، ج ٢، ص ٥٣.

[٢]. آل عمران، آيه ١٦٩.

[٣]. عصاره و فشرده اين رساله و همچنين روشهاى ديگرى را كه بعضى از بزرگان عرفانى عصر ما گفته‌اند را در كتاب اخلاق در قرآن، ج ١، ص ١٣٣، به بعد مطالعه فرماييد.