پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٨ - شرح و تفسير انواع ناملايمات را تحمل كردم

سپس امام عليه السّلام در ادامه اين سخن به منطق عجيب مخالفانش اشاره كرده، مى‌فرمايد: «و گفتند: (اى على! بدان پاره‌اى از حقوق را بايد بگيرى و پاره‌اى ديگر را بايد از آن محروم شوى) (و حق خلافت از نوع دوم است) اكنون يا با غم و اندوه بساز يا با تأسف بمير»؛ (و قالوا: ألا إنّ في الحقّ أن تأخذه، و في الحقّ أن تمنعه، فاصبر مغموما، أو مت متأسّفا).

اين منطق به راستى منطق وحشتناكى است كه انسان اعتراف كند بعضى از امور حق است؛ ولى به حكم غلبه زورمندان بايد از آن چشم‌پوشى كند و در نتيجه يا صبر و شكيبايى پيشه كند و يا از تأسّف بميرد. اين همان شعارى است كه مستكبران جهان آشكارا يا پنهان مى‌گويند: «الملك لمن غلب؛ حكومت از آن كسى است كه غلبه كند» بايد از ابن ابى الحديد سؤال كرد كه اين جمله هم جزء متشابهات است كه بايد آن را تفسير و تأويل كرد؟!

امام عليه السّلام در ادامه اين سخن مى‌افزايد: «من نگاه كردم (و جوانب كار را بررسى نمودم) ديدم نه پشتيبانى دارم نه مدافعى و نه ياورى جز اهل بيتم كه راضى نبودم جانشان را به خطر بيفكنم»؛ (فنظرت فإذا ليس لي رافد [١]، و لا ذابّ و لا مساعد، إلّا أهل بيتي؛ فضننت‌ [٢] بهم عن المنيّة).

اين تعبير نشان مى‌دهد كه توده‌هاى مردم جذب حكومت وقت شده بودند گروهى از ترس، گروهى از روى طمع يا به سبب كينه‌هاى ديرين در جنگهاى اسلامى و گروه ديگرى از روى غفلت و خوش‌باورى. بديهى است در چنين شرايطى امام نمى‌توانست براى تشكيل حكومت عدل اسلامى كه دنباله حكومت پيامبر اكرم بود قيام كند.

از اين‌رو در ادامه اين سخن مى‌فرمايد: «لذا چشمان پر از خاشاك خود را

[١]. «رافد» از ريشه «رفد» بر وزن «ربط» به معناى كمك كردن و عطا نمودن گرفته شده است.

[٢]. «ضننت» از ريشه «ضنّ» بر وزن «فنّ» در اصل به معناى بخل شديد است؛ ولى در اينجا و امثال آن، خوددارى كردن شديد از چيزى مقصود است.