پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٠ - شرح و تفسير از او رحمت و از تو عصيان؟!

بر آن افكنده، و يا بلا و مصيبتى كه از تو دور نموده است. آرى با اين همه گناه كه دارى اين‌گونه به تو محبّت دارد، حال درباره او چه فكر مى‌كنى اگر اطاعتش مى‌كردى؟»؛ (فلم يمنعك فضله، و لم يهتك عنك ستره، بل لم تخل من لطفه مطرف عين‌ [١] في نعمة يحدثها لك، أو سيّئة يسترها عليك، أو بليّة يصرفها عنك! فما ظنّك به لو أطعته!).

اشاره به اينكه انسان از اين سه حالت خالى نيست: يا مشمول نعمتى است كه بايد شكر آن را ادا كند يا مرتكب گناهى شده كه خدا بر آن پرده افكنده و بايد از ستاريت او ممنون باشد و استغفار كند يا بلايى را از او دور ساخته كه بايد قدر اين نعمت الهى را بشناسد. اينها همه در حالى است كه او در طريق عصيان گام بر مى‌دارد و نسبت به اوامر و نواهى حق بى‌اعتناست. حال اگر انسان بينديشد كه اين خداوند مهربان و فوق العاده كريم و رحيم اگر بندگان اطاعتش را مى‌كردند چگونه از آنها قدردانى مى‌نمود، اين همان مسئله «وجوب شكر منعم» است كه به گفته علماى عقايد مى‌تواند انگيزه معرفة اللّه گردد.

آنگاه امام از زاويه ديگرى به اين مسئله مى‌نگرد و براى بيدار ساختن مخاطبان خود به بيان ديگرى مى‌پردازد و مى‌فرمايد: «به خدا سوگند اگر اين وضعى كه تو با خدا دارى (كه پيوسته عصيانش مى‌كنى و او همواره لطف و محبّت مى‌كند) در ميان دو نفر كه در نيرو و توان مساوى بودند وجود داشت تو نخستين كسى بودى كه خود را به سبب اخلاق ناپسند و كردار بد، محكوم و نكوهش مى‌كردى (به يقين اگر اين وضع ميان مولا و عبد باشد به طريق اولى نكوهيده‌تر است)»؛ (و ايم اللّه‌ [٢] لو أنّ هذه الصّفة كانت في متّفقين في القوّة،

[١]. «مطرف عين» از ريشه «طرف» بر وزن «حرف» به معناى چشم برهم زدن گرفته شده است و «مطرف» مصدر ميمى و به همين معناى چشم به هم زدن است.

[٢]. «أيم» در اصل «أيمن» در نگاه بعضى از ارباب لغت جمع «يمين» به معناى سوگند است كه نون آن ساقط شده و معناى جمله «أيم اللّه» اين است كه به خدا سوگندها مى‌خورم.