در گوشى، ساكت مى‌سازد. اهل مجلستان را پراكنده مى‌كند. آثارتان را محو و خانه‌هايتان را بى‌صاحب مى‌سازد. وارثان شما را بر مى‌انگيزد تا اموالتان را در ميان خود تقسيم كنند»؛ (فكأنّ قد أتاكم بغتة فأسكت نجّيكم‌ [١]، و فرّق نديّكم‌ [٢]، و عفّى‌ [٣] آثاركم، و عطّل دياركم، و بعث ورّاثكم، يقتسمون تراثكم).

مرگ ناگهانى كه هميشه و در هرزمان بوده و در عصر و زمان ما به عللى بيشتر شده است از تمام انواع مرگها عبرت‌انگيزتر است، زيرا صغير و كبير نمى‌شناسد و انسان در هر حالى كه باشد ممكن است به سراغ او آيد.

مرحوم علّامه شوشترى در شرح نهج البلاغه خود جمعى از انبيا را مانند موسى و داود و سليمان ذكر مى‌كند كه همگى به مرگ ناگهانى و فجأه از دنيا رفتند [٤]، البتّه در مورد سليمان ظاهر قرآن گواه بر آن است كه در حال ايستاده و تكيه بر عصا كرده، فرشته مرگ به سراغش آمد و جان او را گرفت: «فَلَمَّا قَضَيْنا عَلَيْهِ الْمَوْتَ ما دَلَّهُمْ عَلى‌ مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ» [٥]

حتّى گاه ديده شده كه شخصى در حال سخن گفتن، مبتدا را ذكر كرده و پيش از ذكر خبر با دنيا وداع گفته است.

امام عليه السّلام در پنج جمله بالا آثار مرگ را در ميان بازماندگان بيان فرموده كه در لحظات آخر عمر نه تنها جوهر صدا در فضاى دهان ظاهر نمى‌شود، بلكه سخنان آهسته نيز خاموش مى‌گردد؛ حاضران در مجلس ناگهان متفرّق مى‌شوند و چندان نمى‌گذرد كه آثار انسان محو و خانه او خالى و خاموش مى‌گردد و اگر

[١]. «نجىّ» به معناى نجواكننده و كسى كه آهسته و در گوشى سخن مى‌گويد از ريشه «نجوا» به معناى گفتن سخنان در گوشى گرفته شده است.

[٢]. «ندىّ» به معناى مركز اجتماع براى مشورت يا شادى يا گفت و گوهاى معمولى است.

[٣]. «عفّى» از ريشه «عفو» گرفته شده كه يكى از معانى آن محو شدن آثار چيزى است و «عفىّ» به حكم باب تفعيل، معناى متعددى دارد؛ يعنى «محو و نابود كرد».

[٤]. شرح نهج البلاغه مرحوم شوشترى، ج ١١، ص ٢٧٥.

[٥]. سبأ، آيه ١٤.