پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٩ - شرح و تفسير احاديث ناسخ و منسوخ

مسلمانان در سال دوم بعد از هجرت پيامبر مأمور شدند به سوى كعبه نماز بخوانند.

همين معنا در روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و اله نيز جارى است؛ گاه پيامبر حكمى را بيان مى‌فرمود كه در واقع موقت بود؛ ولى زمان آن بيان نمى‌شد. سپس اين حكم منسوخ مى‌شد و حكم دائمى جاى آن را مى‌گرفت؛ مثلا پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله در حديثى فرمود: «نهيتكم عن ثلاث؛ نهيتكم عن زيارة القبور، ألا فزوروها و نهيتكم عن إخراج اللّحوم ألأضاحي من منى بعد ثلاث ألا فكلوا و ادّخروا و نهيتكم عن النّبيذ ألا فانبذوا و كلّ مسكر حرام؛ من شما را از سه چيز نهى كرده بودم (و اكنون به شما مى‌گويم انجام دهيد) شما را از زيارت قبور نهى كرده بودم اكنون مى‌گويم به زيارت قبور برويد و شما را از بيرون بردن گوشتهاى قربانى (در ايّام حج) از منا بعد از سه روز نهى كرده بودم (اشاره به اينكه همه بايد در آنجا مصرف شود) اكنون مى‌گويم هم از آنها گوشتها بخوريد و هم ذخيره كنيد (و به بيرون از منا ببريد) و قبلا شما را از «نبيذ» [١] نهى مى‌كردم الان مى‌گويم: نبيذ حلال است؛ ولى هر مسكرى حرام است». [٢]

بنابراين كسى مى‌تواند اخبار صحيح پيامبر را نقل كند كه احاطه كاملى به همه احاديث داشته باشد؛ ناسخ و منسوخ را بشناسد و هريك را در جايگاه خود جاى دهد.

موضوع عام و خاص نيز همچون ناسخ و منسوخ است به اين ترتيب كه گاهى حكم عامى گفته مى‌شود كه شامل همه افراد است؛ مثلا در حديثى از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله نقل شده است: «النّاس مسلّطون على أموالهم؛ مردم بر اموال‌

[١]. منظور از نبيذ حلال اين است كه مسلمانان هنگامى كه وارد مدينه شدند عدّه‌اى به خاطر سردى آب مدينه گرفتار ناراحتى مزاج شدند، پيامبر اكرم دستور داد در ظرف‌هاى ذخيره آب مقدارى خرما بيندازند تا سردى آب برطرف شود و چنين كردند ولى به مقدارى نبود كه خرما تخمير و آب مبدّل به شراب شود و لذا در ذيل روايت مى‌فرمايد: «هر مسكرى حرام است».

[٢]. وسائل الشيعه، ج ١٠، باب ٤١ از ابواب ذبح، ح ٧.