پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣٦ - شرح و تفسير دشمن نيرومند عقل
تعبيرى بسيار رساست كه تمام نكاتى را كه در بالا گفته شد در بر دارد و اين است معناى فصاحت و بلاغت كه انسان در ضمن عبارت كوتاهى حقايق فراوانى را بيان نمايد.
در ضمن تعبير به
«أَحَدُ حُسّادِ عَقْلِهِ
؛ يكى از حاسدان عقل» نشان مىدهد كه عقل انسان حاسدان ديگرى نيز دارد كه از آن جمله هواى نفس و استبداد به رأى و تكبر است و در عوامل ظاهرى نيز شراب و مواد مخدر دشمن و حسودِ عنود عقلاند.
درباره آثار خطرناك عُجب و خودپسندى در بحثهاى گذشته در گفتار حكيمانه ٣٨
(وَأوْحَشَ الْوَحْشَةِ الْعُجْبُ)
و گفتار گرانبهاى حكيمانه ١٦٧
(الإعْجابُ يَمْنَعُ مِنَ الْإزْديادِ)
نيز مطالب قابل توجهى آمده است. اساساً عُجب و خودپسندى يكى از نشانههاى جهل و نادانى است و طبق ضربالمثل معروف فارسى: «خودپسندى جان من برهان نادانى بود» زيرا انسان با تمام عظمتى كه دارد، موجودى ضعيف است؛ يك پشه آلوده به ميكروب ممكن است قوىترين انسانها رااز پاى در آورد و يا به هنگام خوردن و آشاميدن، لقمه و آب گلوگيرش شود و او را خفه كند. بلند مرتبهترين انسانها از نظر مقام ظاهرى ممكن است يك شبه مقام خود را از دست بدهد و برترين ثروتمندان در مدت كوتاهى گرفتار ورشكستگى گردد و به خاك سياه بنشيند. با اين حال آيا خودپسندى و خودخواهى دليل بر نادانى نيست؟ مىدانيم انسان نادان در معرض هرگونه آفت مادّى و معنوى است.
رذيله عُجب و خودپسندى سرچشمه رذيلههاى ديگر نيز نظير «تكبر» مىشود كسى كه خويشتن را مىپسندد هنگامى كه در برابر ديگران قرار گرفت تكبر مىورزد و گاه گرفتار رذيلههاى خودمحورى و انحصارطلبى نيز مىشود، زيرا وقتى زياد به خود معتقد شد، همه چيز را براى خود مىخواهد و در هر