پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - شرح و تفسير مانع بزرگ ترقى

در روايات اسلامى اشارات گسترده‌اى به آثار سوء عُجب شده است؛ در حديثى امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«إنَّ اللَّهَ عَلِمَ أنَّ الذَّنْبَ خَيْرٌ لِلْمُؤمِنِ مِنَ الْعُجْبِ وَلَوْلا ذلِكَ ما ابْتُلِىَ مُؤْمِنٌ بِذَنْبٍ أبداً

؛ خدا مى‌داند كه (حتى) گناه براى مؤمن از عُجب بهتر است (زيرا گناه، او را به نقايص خود آشنا مى‌سازد و به درگاه خدا مى‌رود، توبه مى‌كند و راه تكامل را مى‌پويد) و اگر چنين نبود هيچ‌گاه مؤمن به گناهى آلوده نمى‌شد». [١]

در حديث ديگرى از همان امام عليه السلام مى‌خوانيم:

«مَنْ دَخَلَهُ الْعُجْبُ هَلَكَ‌

؛ كسى كه گرفتار خودپسندى شود هلاك مى‌شود». [٢]

از ديگر آثار سوء عُجب و خودپسندى اين است كه گاه اعمال زشت خود را نيك و صفات رذيله خويش را حسنه مى‌پندارد و اين بلاى بزرگى براى او مى‌شود؛ نه به اصلاح خويشتن مى‌پردازد و نه از گناهان خود توبه مى‌كند.

باز در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است:

«الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ وَهُوَ خائِفٌ مُشْفِقٌ ثُمَّ يَعْمَلُ شَيْئاً مِنَ الْبِرِّ فَيَدْخُلُهُ شِبْهُ الْعُجْبِ بِهِ فَقالَ هُوَ فى حالِهِ الْاولى‌ وَهُوَ خائِفٌ أحْسَنُ حالًا مِنْهُ فى حالِ عُجْبِهِ‌

؛ انسان گاهى عملى انجام مى‌دهد و از آن بيمناك و ترسان است (چون مى‌داند يا احتمال مى‌دهد كار خلافى بوده) سپس كار نيكى انجام مى‌دهد و عُجب پيدا مى‌كند. امام عليه السلام فرمود: اين شخص در حالت اول كه خائف است حالش بهتر از حالت دوم است كه اعجاب به نفس دارد». [٣]

در ذيل حكمت ٤٦ نيز احاديثى در اين باره آورده‌ايم.

نقطه مقابل عُجب خودكم‌بينى و تواضع و فروتنى است كه سبب مى‌شود انسان در صدد اصلاح خويش و رفع نقائص از وجود خود برآيد و به يقين‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ٣١٣، ح ١.

[٢]. همان، ح ٢.

[٣]. همان، ح ٤.