پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٣ - شرح و تفسير وسعت پيمانه علم

فراگيرى علم و دانش خسته شود يا گمان كند به مرحله نهايى علم و دانش رسيده است. بداند به سمتى حركت مى‌كند كه هر قدر جلوتر مى‌رود وسيع‌تر مى‌شود.

در حديث معروفى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«مَنْهُومانِ لا يَشْبَعُ طالِبُهُما طالِبُ الْعِلْمِ وَطالِبُ الدُّنْيا

؛ دو گروه گرسنه‌اند و هرگز سير نمى‌شوند: طالبان عمل و طالبان دنيا». [١]

به همين دليل تحصيل علم در اسلام از جهات مختلف نامحدود است: از نظر مدت حديث معروف از پيامبر صلى الله عليه و آله است كه فرمود:

«أُطْلُبُ الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ إِلَى اللَّحْدِ

؛ از گهواره تا گور دانش بجوى» گرچه آن را در جوامع حديثى نيافتيم.

از نظر مكان در حديث ديگرى مى‌خوانيم:

«أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِالصّينِ‌

؛ به دنبال علم و دانش برويد هرچند در سرزمين چين باشد». [٢]

از نظر مقدار كوشش در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است:

«أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِخَوْضِ اللُّجَجِ وَسَفْكِ الْمُهَجِ‌

؛ در طلب دانش باشيد هرچند براى تحصيل آن در درياها فرو رويد و خون خود را فدا كنيد». [٣]

از نظر استاد در حديث ديگرى مى‌خوانيم:

«الْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤْمِنِ يَأْخُذُها حَيْثُ وَجَدَها

؛ علم و دانش گمشده فرد با ايمان است، نزد هر كس باشد گمشده خود را مطالبه مى‌كند». [٤]

اين سخن را با حديثى كه از اميرمؤمنان عليه السلام در غررالحكم‌ آمده است پايان مى‌دهيم:

«الْعالِمُ مَنْ لا يَشْبَعُ مِنَ الْعِلْمِ وَ لا يَتَشَبَّعُ بِهِ‌

؛ عالم و دانشمند كسى است كه هرگز از علم و دانش سير نمى‌شود و اظهار سيرى نيز مى‌كند». [٥]

[١]. بحارالانوار، ج ١، ص ١٨٣.

[٢]. وسائل‌الشيعه، ج ٢٧، ص ٢٧ (با توجه به اين‌كه در آن زمان آخرين نقطه آباد شناخته شده دنيا چين بود).

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٧٧.

[٤]. عوالى اللئالى، ج ٤، ص ٨١.

[٥]. غررالحكم، ح ٧٥.