پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١٨ - شرح و تفسير هفت فضيلت مهم اخلاقى

كردى و پسر عمويت را كشتى و در واقع تير به پيكر خود زدى و از گروه يارانت كاستى. سپس فرزند ديگرى داشت به او گفت: بر خيز بازوهاى پسر عمويت را باز كن و برادرت را به خاك بسپار و يكصد شتر به عنوان ديه فرزند به مادرت بده چرا كه او در اين ديار غريب است. [١]

علما و بزرگان دين نيز اين روش را از پيشوايان معصوم آموخته بودند؛ در حالات يكى از فقهاى بزرگ نجف نقل مى‌كنند: روزى شخصى نيازمند و خشمگين، نامه بسيار توهين‌آميزى به او نوشته بود كه من مى‌خواهم سرپناهى تهيه كنم و بايد نصف قيمت آن را شما بپردازيد. آن فقيه برجسته نامه توهين‌آميز و هتاكانه را خواند بعد بى‌آنكه عكس‌العمل نامناسبى نشان بدهد به دوستان حاضرش فرمود: اگر ما نصف سرپناه او را تهيه كنيم، نصف ديگرش را چه كسى تهيه مى‌كند. [٢]

البته در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«كَفى‌ بِالْحِلْمِ ناصِراً وَإذا لَمْ تَكُنْ حَليماً فَتَحَلَّمْ‌

؛ براى يارى انسان، حلم و بردبارى كافى است و اگر واقعا بردبار نيستى خود را به صورت بردباران در آور». [٣]

در حديث ديگرى از مولا اميرمؤمنان عليه السلام آمده است:

«جَمالُ الرَّجُلِ حِلْمُهُ؛

زيبايى انسان در حلم اوست». [٤]

اشتباه نشود. حلم اين نيست كه انسان بر اثر عجز و ناتوانى بردبارى پيشه كند و بدى‌هايى را كه به او شده به خاطر بسپارد تا به موقع خود انتقام گيرد. در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام مى‌خوانيم:

«لَيْسَ الْحَليمُ مَنْ عَجَزَ فَهَجَمَ وَإذا قَدَرَ انْتَقَمَ إنَّمَا الْحَليمُ مَنْ إذا قَدَرَ عَفى‌

؛ كسى كه به خاطر عجز و ناتوانى اقدام به كارى نكند

[١]. أسد الغابه، ج ٤، شرح حال «قيس بن عاصم».

[٢]. اين رخداد مربوط به مرحوم آية اللَّه سيد عبدالهادى شيرازى است.

[٣]. كافى، ج ٢، ص ١١٢.

[٤]. غررالحكم، ح ٦٣٩٢.