پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٤ - شرح و تفسير سرانجام دورانديشى

و ديگران تجربه كرده‌ايم. مخصوصا بسيار مى‌شود كه انسان به امورى به ديده حقارت مى‌نگرد و سرانجام ضربه سنگينى از ناحيه آن مى‌خورد همان‌گونه كه بعضى از دانشمندان گفته‌اند: شخص عاقل هرگز نبايد چيزى از خطاها و لغزش‌هايش را كوچك بشمرد، زيرا هنگامى كه انسان چيزى را كوچك مى‌شمرد در مشكلات بزرگى مى‌افتد. در تاريخ ديده‌ايم كه گاه دشمنانى كه به نظر كوچك مى‌آمدند حكومتى را زايل كردند و بسيار ديده‌ايم كه گاه بيمارى كوچكى كه مورد بى‌اعتنايى واقع مى‌شود ضربه سنگينى به سلامت ما مى‌زند ونهرهاى بزرگ وسيلاب‌ها را ديده‌ايم كه از جوى‌هاى كوچك تشكيل مى‌شوند. [١]

در اين‌كه ميوه تلخ نهال تفريط، پشيمانى است جاى ترديد نيست قرآن مجيد نيز به اين حقيقت اشاره كرده و به مسلمانان هشدار مى‌دهد كه: «و از بهترين دستورهايى كه از سوى پروردگارتان بر شما نازل شده پيروى كنيد پيش از آن‌كه عذاب الهى ناگهان به سراغ شما درآيد در حالى كه از آن آگاه نيستند. (اين دستورها براى آن است كه) مبادا كسى روز قيامت بگويد: افسوس بر من از كوتاهى‌هايى كه در اطاعت فرمان خدا كردم واز مسخره كنندگان (آيات او) بودم»؛ «وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ العَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَاتَشْعُرُونَ‌* أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِى جَنْبِ اللَّهِ». [٢]

در حديثى نيز از امام هادى عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود:

«اذْكُرْ حَسَراتِ التَّفْريطِ تَأْخُذْ بِقَديمِ الْحَزْمِ‌

؛ افسوس‌هاى ناشى از تفريط را به ياد آور تا به دورانديشى اهميت دهى». [٣]

درباره ثمرات و تفسير مسئله حزم و دورانديشى نيز كه نقطه مقابل تفريط است روايات فراوانى داريم؛ از جمله در حديثى از امام على بن ابى‌طالب عليه السلام‌

[١]. بهج الصباغه، ج ١٣، ص ٣٥٠.

[٢]. زمر، آيه ٥٥ و ٥٦.

[٣]. ميزان الحكمة، باب حزم، ح ٣٦٩٠.