پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٨ - ١٦١ و قال عليهالسلام مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ، وَمَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِي عُقُولِهَا

از شير مادر مى‌فرمايد: «فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا»؛ و اگر آن دو (پدر و مادر) با رضايت يكديگر و مشورت بخواهند (كودك را زودتر) از شير باز گيرند؛ گناهى بر آنها نيست». [١]

همچنين روايات اسلامى به طور گسترده بر آن تأكيد ورزيده است. در دنياى امروز نيز همه دولت‌ها حداقل در ظاهر تأكيد بر تشكيل شوراها براى قانون‌گذارى و امور اجرايى در سطوح مختلف دارند و اصل مشورت به عنوان اصلى اساسى شمرده مى‌شود.

دليل آن هم روشن است، زيرا خداى متعال همه مزاياى فكرى را به يك نفر نداده است، بلكه هشيارى مانند ساير نعمت‌ها در ميان مردم تقسيم شده است. به همين دليل هيچ كس بى‌نياز از افكار ديگران نيست و هنگامى كه انسان‌ها به مشورت بنشينند و عقل‌ها به يكديگر ضميمه شوند احتمال خطا بسيار كم مى‌شود، زيرا جوانب مسئله به وسيله افراد مختلف كه هر يك جانبى را مى‌بيند روشن مى‌گردد و مصداق تعبيرى كه در حديث ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام در غررالحكم‌ آمده است خواهد بود، مى‌فرمايد:

«حَقٌّ عَلَى الْعاقِلِ أنْ يُضيفَ إلى‌ رَأيِهِ رَأْىَ الْعُقَلاءِ وَيَضُمَّ إلى‌ عِلْمِهِ عُلُومَ الْحُكَماءِ

؛ بر هر عاقلى لازم است كه رأى عاقلان ديگر را (از طريق مشورت) به رأى خود اضافه كند و علوم دانشمندان را به علم خويش بيفزايد». [٢]

بعضى ممكن است تصور كنند حتماً بايد با كسى مشورت كرد كه عقل او از انسان قوى‌تر يا لااقل مساوى باشد در حالى كه چنين نيست؛ انسان اگر دسترسى به چنين اشخاصى پيدا نكند سزاوار است حتى با زيردستان خود مشورت كند، چنان‌كه مرحوم علامه مجلسى در حديثى از بحارالانوار از امام على بن موسى‌

[١]. بقره، آيه ٢٣٣.

[٢]. غررالحكم، ص ٥٥، ح ٤٩٦.