پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٥ - شرح و تفسير سرانجام دورانديشى

مى‌خوانيم:

«التَّدْبيرُ قَبْلَ الْعَمَلِ يُؤمِنُكَ مِنَ النَّدَمِ‌

؛ تدبير پيش از عمل تو را از پشيمانى (بعد از عمل) ايمن مى‌سازد». [١]

در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است:

«مَنْ نَظَرَ فِى الْعَواقِبِ سَلِمَ مِنَ النَّوائِبِ‌

؛ كسى كه دورانديش باشد و پايان كار را ببيند از گرفتارى‌ها و مصائب سالم خواهد ماند». [٢]

در تفسير «حزم» از همان حضرت آمده است كه فرمود:

«الْحَزْمُ النَّظَرُ فِى الْعَواقِبِ وَمُشاوَرَةُ ذَوِى الْعُقُولِ‌

؛ حزم همان عاقبت‌نگرى و مشورت با صاحبان فكر و انديشه است». [٣]

گرچه گاه مى‌شود كه تفريط از سستى و تنبلى سرچشمه مى‌گيرد؛ اما غالباً منشأ تفريط همان ترك دورانديشى است.

اين نكته نيز قابل توجه است كه گاه انسان در مطالعه عواقب امور تفريط مى‌كند و گرفتار نوعى وسواس و در نتيجه تفريط مى‌شود. در اين‌گونه موارد حزم آن است كه اين‌گونه عاقبت‌انديشى‌ها رها شوند و انسان تصميم بگيرد كه با شجاعت وارد كار شود و اين شبيه چيزى است كه بعضى از فقها مى‌گويند: گاه احتياط در ترك احتياط است.

در اهميت دورانديشى و آثار و روايات مربوط به آن توضيحات بيشترى ذيل حكمت ٤٨ داده‌ايم.

آخرين نكته‌اى كه لازم مى‌دانيم در اينجا به طور فشرده به آن اشاره كنيم اين است كه منظور از سلامت در عبارت بالا تنها سلامت دين نيست، بلكه سلامت دنيا، جسم، خانواده، كسب و كار و سلامت جامعه نيز در دورانديشى و ترك هرگونه تفريط و مسامحه‌كارى است.

[١]. بحارالانوار، ج ٦٨، ص ٣٣٨.

[٢]. مستدرك الوسائل، ج ١١، ص ٣٠٧.

[٣]. غررالحكم، ح ١٠٨٨١.