پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٧ - شرح و تفسير اجل همچون سپرى محافظ است

حتمى انسان فرا رسد اين فرشتگان او را رها مى‌سازند و كلام امام عليه السلام در واقع از اين آيه برگرفته شده است.

در روايتى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم كه در تفسير آيه فوق فرمود:

«يُحْفَظُ بِأمْرِ اللَّهِ في أنْ يَقَعَ في رَكْىٍ أوْ يَقَعُ عَلَيْهِ حائِطٌ أوْ يُصيبُهُ شَي‌ءٌ حَتّى‌ إذا جاءَ الْقَدَرُ خَلَّوْا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ يَدْفَعُونَهُ إلَى الْمقاديرِ وَهُما مَلَكانِ يَحْفَظانِهِ بِاللَّيْلِ وَمَلَكانِ بِالنَّهارِ يَتَعاقِبانَهُ‌

؛ آنها به فرمان خداوند انسان را حفظ مى‌كنند از اين‌كه در چاهى سقوط كند يا ديوارى بر او بيفتد يا حادثه ديگرى برايش رخ دهد تا زمانى كه مقدرات حتمى فرا رسد در آن هنگام آنها كنار مى‌روند و او را تسليم حوادث مى‌كنند. دو فرشته‌اند كه انسان را در شب حفظ مى‌كنند و دو فرشته كه در روز به طور متناوب اين وظيفه را انجام مى‌دهند». [١]

اين سخن را با آيه ديگرى از قرآن مجيد ادامه مى‌دهيم: «وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ»؛ و اوست كه بر بندگان خود تسلط كامل دارد و مراقبانى بر شما مى‌گمارد تا هنگامى كه مرگ يكى از شما فرا رسد؛ (در اين هنگام،) فرستادگان ما جان او را مى‌گيرند؛ و آنها (در نگهدارى حساب عمر و اعمال بندگان،) كوتاهى نمى‌كنند». [٢]

البته هيچ كدام از اين آيات و روايات مفهومش اين نيست كه انسان، بر اثر بى‌احتياطى‌ها خود را در كام مرگ فرو برد و در پرتگاه‌ها بدون رعايت احتياط گام بگذارد، چرا كه همه اينها از قبيل اجل معلق يا مشروط است كه اگر انسان رعايت موازين كند خطر از او فاصله مى‌گيرد و اگر رعايت نكند گرفتار مى‌شود.

آنچه امام بيان فرموده درباره اجل حتمى است كه «جُنَّةٌ حَصينَةٌ» و «سپر محافظ» است.

[١]. تفسير برهان، ج ٣، ص ٢٣٥، ذيل آيه مورد بحث.

[٢]. انعام، آيه ٦١.