پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٨ - شرح و تفسير عالمانى كه حجت خدا در زمينند
چرا امام عليه السلام در اين عبارت و جملههايى كه بعد از آن مىآيد از ضمير جمع استفاده مىكند و آنها را به صورت يك جمعيت ذكر مىنمايد؟
پاسخ اين است كه امام عليه السلام وجود آنها را در طول زمان در نظر گرفته است.
درست است امام معصوم در هر زمان يكى است؛ ولى هرگاه به مجموعه زمانهاى بعد از امام عليه السلام بنگريم امامان معصوم جمعيتى را تشكيل مىدهند.
اين احتمال نيز هست كه منظور از به كار بردن ضميرِ جمع، امامان معصوم و اصحاب خاص آنان باشد.
آنگاه امام عليه السلام به ذكر اوصاف اين اقليت عظيم الشأن و اين بندگان والاى پروردگار پرداخته و شش صفت برايشان ذكر مىكند. نخست مىفرمايد:
«خداوند به واسطه آنها حجتها و دلايلش را حفظ مىكند تا به افرادى كه نظير آنها هستند بسپارند و بذر آن را در قلوب افرادى شبيه خود بيفشانند»؛
(يَحْفَظُ اللَّهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَبَيِّنَاتِهِ، حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ، وَيَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ)
. آرى اينان گنجينههاى اسرار الهى و حافظان معارف وحى و نبوت و دلايل حقانيت دين مبين اسلام اند و هر كدام از آنها بخواهد از دنيا چشم بپوشد اين علوم و اسرار را به فرد ديگرى همچون خود مىسپارد تا اين ميراث عظيم حفظ شود و خالى از هر گونه پيرايه و آلودگى به آيندگان برسد.
تعبير به «يُودِعُوا» اشاره به علوم و اسرار آمادهاى است كه همچون امانتى از صندوقى به صندوق ديگر منتقل مىشود و تعبير به «يَزْرَعُوا» اشاره به علومى كه بايد بذر آن افشانده شود و تدريجاً در دل آنها پرورش يابد تا زمانى كه به ثمر نشيند و اين نشان مىدهد كه علوم آنها در واقع دو گونه است.
اين موضوع را در مورد على عليه السلام در كتب حديث غالباً خواندهايم كه على عليه السلام مىفرمود: «پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هزار باب علم را به من آموخت كه از هر علمى هزار باب ديگر گشوده مىشود» [١] اين علوم در واقع همانند بذر اند كه افشانده
[١]. ر. ك: كافى، ج ١، ص ٢٣٨، ح ٢٩٧؛ بحارالانوار، ج ٢٢، ص ٤٦١؛ كنزالعمال، ج ١٣، ص ١١٤.