پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٦ - شرح و تفسير راه زدودن كينهها

خود شروع نكنى نبايد انتظارى از ديگران داشته باشى.

ديگر اين‌كه رابطه مرموز خاصى در ميان دلها برقرار است و ضرب المثل معروف «دل به دل راه دارد» يك واقعيت است. گويى دل‌ها در پنهانى با هم سخن مى‌گويند و رابطه برقرار مى‌سازند هنگامى كه قلب كسى مملو از بدخواهى به ديگران گردد اين پيام به قلب آنها منتقل مى‌شود و آنها مقابله به مثل مى‌كنند.

اين گفتار حكيمانه در واقع چهره ديگرى از گفتار پيش از آن است و هر كدام براى زدودن آثار سوء از نيات و رفتار و گفتار ديگران تأثير خاص خود را دارند.

به همين دليل در روايتى كه از طرطوشى در كتاب‌ سراج الملوك‌ نقل كرديم هر دو با هم آمده است.

شايان توجه اين‌كه واژه «شر» مفهوم وسيعى دارد كه هر نيت سوء و كينه و عداوتى را فرا مى‌گيرد. در شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد تفسير ديگرى نيز براى اين كلام حكمت آميز ذكر شده است و آن اين‌كه منظور امام عليه السلام اين است كه مردم را به كار نيكى موعظه نكن و از كار بدى نهى منما مگر اين‌كه قبلًا خودت آن كار نيك را انجام داده باشى و آن منكر را ترك كرده باشى، زيرا اندرزدهنده ناپاك سخنانش در دل‌ها اثر نمى‌كند. [١]

البته اين سخن يك واقعيت است؛ اما موافق منظور امام عليه السلام از گفتار حكيمانه بالا نيست، زيرا تعبير به «صدر» در دو جاى اين كلام حكمت‌آميز نشان مى‌دهد كه منظور، نيات سوء و كينه‌هاى درونى است نه افعال بيرونى.

اين معنى نه تنها در رابطه انسان‌ها با يكديگر، بلكه از يك نظر در رابطه انسان با خدا نيز صادق است، چنان‌كه در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«مَنْ أرادَ أنْ يَعْرِفَ كَيْفَ مَنْزِلَتُهُ عِنْدَاللَّهِ فَلْيَعْرِفْ كَيْفَ مَنْزِلَةُ اللَّهِ عِنْدَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يُنَزِّلُ الْعَبْدَ مِثْلَ ما يُنَزِّلُ الْعَبْدُ اللَّهَ مِنْ نَفْسِهِ‌

؛ هر كس مى خواهد بداند چه مقام و منزلتى نزد خدا دارد

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٨، ص ٤١١.