پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٧ - ٢٠٦ و قال عليهالسلام أَوَّلُ عِوَضِ الْحَلِيمِ مِنْ حِلْمِهِ أَنَّ النَّاسَ أَنْصَارُهُ عَلَى الْجَاهِلِ

شرح و تفسير در برابر جاهلان بردبار باش‌

امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه، به يكى از آثار ارزنده حلم و بردبارى در مقابل سفيهان و جاهلان اشاره كرده مى‌فرمايد: «نخستين نتيجه‌اى كه شخص بردبار از بردبارى خود مى‌برد اين است كه مردم در برابر جاهل و نادان از وى حمايت خواهند كرد»؛

(أَوَّلُ عِوَضِ الْحَلِيمِ مِنْ حِلْمِهِ أَنَّ النَّاسَ أَنْصَارُهُ عَلَى الْجَاهِلِ)

. بعضى از ارباب لغت «حلم» را به معناى خويشتن‌دارى به هنگام هيجان غضب دانسته‌اند و از آنجا كه اين حالت از عقل و خرد نشأت مى‌گيرد، گاه واژه «حليم» به معناى عاقل به كار رفته است.

بسيارى از افراد جاهل و نادان پرادعا، بلندپرواز و پرخاشگرند، ازاين‌رو هنگامى كه در برابر دانشمند وارسته‌اى قرار گيرند براى اظهار خودنمايى ممكن است انواع اهانت‌ها را روا دارند. حال اگر شخص عالم و دانشمند و انسان با ايمان و متقى بخواهد در برابر آنها عكس العمل نشان دهد، مقام خود را پايين آورده است؛ اما اگر حلم و بردبارى در برابر اين افراد نادان و بى‌ادب به خرج دهد و عكس‌العملى از خود ظاهر نكند، مردم به مظلوم بودن او اعتراف مى‌كنند و به حكم غريزه حمايت از مظلوم كه در بسيارى از انسان‌ها نهفته است به حمايت از او بر مى‌خيزند و جاهل جسور و بى‌ادب را بر سر جايش مى‌نشانند.

اين نخستين نتيجه‌اى است كه افراد حليم از حلمشان مى‌برند و در واقع دفاع از