پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٠ - شرح و تفسير مجموعه اندرزهاى گرانبها
كَريمٌ اسُّدُ خَلَّتَهُ اوْ لَئيمٌ أشْتَري عِرْضي مِنْهُ
؛ من هيچ درخواست كنندهاى را رد نمىكنم؛ يا آدم خوب و نيامندى است كه نيازمندىاش را برطرف كردهام و يا انسان لئيم و پستى است كه آبرويم را به اين وسيله حفظ كردهام». [١]
آنگاه امام در دومين جمله از اين كلام حكيمانه مىفرمايد: «حلم دهانبند سفيه است»؛
(وَالْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِيهِ)
. «فدام» به معناى دهانبند و گاه به معناى پارچهاى است كه مايعى را با آن صاف مىكنند و در اينجا همان معناى اول اراده شده است.
در مورد عكس العمل در مقابل سخنان ناموزون سفيهان و ايرادهاى بىدليل آنان و توقعات بىجاى آنها در قرآن و احاديث دستور به حلم داده شده است كه در بحثهاى گذشته نيز درباره آن سخن گفته شد. امام عليه السلام در اينجا تعبير زيبايى را به كار برده و آن تعبير «فدام» و دهانبند است. گاه حيواناتى را كه گاز مىگيرند يا غذاهايى را كه نبايد بخورند مىخورند دهانبند مىزنند. بهترين راه مقابله با سفيهان استفاده از دهانبند حلم است و گرنه گفتن يك جمله در برابر آنها گاه سبب مىشود ده جمله ناموزون ديگر بگويند و اضافه بر آن، انسان با اين گفتوگو هم سطح آنها قرار مىگيرد و ارزش خود را از دست مىدهد.
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه مىفرمايد:
«إنَّ مَنْ جاوَبَ السَّفيهَ وَكافَئَهُ قَدْ وَضَعَ الْحَطَبَ عَلَى النّارِ
؛ كسى كه با سفيه مقابله كند و پاسخ او را دهد گوئى هيزم بر آتش مىنهد». [٢]
در حديث ديگرى كه از اميرمؤمنان عليه السلام در غررالحكم نقل شده است مىخوانيم:
«الْحِلْمُ حِجابٌ مِنَ الْآفاتِ
؛ حلم حجابى است در برابر آفتها».
(و يكى از آفتها مزاحمتهاى سفيهانه است).
[١]. بهجالصباعة، ج ١٤، ص ٥٠٥.
[٢]. بحارالانوار، ج ٦٨، ص ٤٢٢.