پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٨ - شرح و تفسير با نشاط كارها را آغاز كنيد

همين مضمون در كتاب شريف‌ كافى‌ از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده‌ [١] و با تعبير مشروح‌ترى در كلام امام على بن موسى الرضا عليه السلام ديده مى‌شود؛ آنجا كه فرمود:

«إِنَّ لِلْقُلُوبِ إقْبالًا وَإدْباراً وَنِشاطاً وَفُتُوراً فَإذا أقْبَلَتْ بَصُرَتْ وَفَهِمَتْ وَإذا أدْبَرَتْ كَلَّتْ وَمَلَّتْ فَخُذُوها عِنْدَ إقْبالِها وَنِشاطِها وَاتْرُكُوها عِنْدَ إدْبارِها وَفُتُورِها

؛ دل‌ها اقبال و ادبار و نشاط و سستى دارند. هنگامى كه اقبال كند (و پرنشاط باشد) حقايق را به خوبى مى‌بيند و مى‌فهمد و هنگامى كه ادبار كند، ناتوان و ملول مى‌گردد، بنابراين در هنگام ادبار و نشاط به سراغ آن برويد و در هنگام ادبار و فتور آن را رها سازيد». [٢]

حقيقت اين است كه روح آدمى نيز مانند جسم او حالات مختلف دارد؛ گاه انسان از نظر جسمى خسته و ناتوان است؛ در اين هنگام اگر كارى به او واگذارند به يقين به صورت كامل انجام نخواهد گرفت؛ يا خطا و اشتباه مى‌كند يا ناقص به جا مى‌آورد؛ اما هنگامى كه جسم انسان داراى نشاط و قدرت و نيرو است، هر كارى را به خوبى انجام مى‌دهد. روح انسان نيز همين‌گونه است و به تعبير بعضى از عرفا گاه در حالت قبض است و گاه بسط؛ در حالت قبض بايد فشارى به خود نياورد؛ اما در حالت بسط انسان بايد با شتاب به سراغ اهداف سازنده برود.

مطالعه در حال نشاط لذت‌بخش و عميق و پرفايده و در حال ملالت و ادبار خستگى‌آور و بسيار سطحى و گاه آميخته با انواع اشتباهات است.

به همين دليل در همه جاى دنيا براى بهره‌ورى بيشتر از كار كارگران و كارمندان، سعى مى‌كنند عوامل نشاط را براى آنها فراهم آورند و مرخصى‌ها، جايزه‌ها و تزيين محل كار و اطراف آن و استفاده از درختان سرسبز و باغچه‌هاى پرگل همه براى ايجاد نشاط است. البته آنها از وسايل نامشروعى مانند انواع‌

[١]. كافى، ج ٣، ص ٤٥٤.

[٢]. مستدرك، ج ٣، ص ٥٥.