پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١١ - شرح و تفسير هفت فضيلت مهم اخلاقى
در سومين نكته مىفرمايد: «با بذل و بخشش قدر انسانها بالا مىرود»؛
(وَبِالْإِفْضَالِ تَعْظُمُ الْأَقْدَارُ)
. «افضال» منحصر به بذل مال نيست، بلكه همانگونه كه مرحوم مغنيه در شرح نهجالبلاغه خود آورده است هر كمكى كه آلام و اندوهها را كم كند و بارهاى سنگين را از دوش مردم بر دارد مصداق آن است.
در خطبه معروف اميرمؤمنان عليه السلام كه به خطبه «وسيله» مشهور شده است مىخوانيم:
«أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ مَنْ قَلَّ ذَلَّ وَمَنْ جَادَ سَادَ
؛ كسى كه در احسان كوتاهى كند ذليل مىشود و كسى كه جود و بخشش پيشه كند بزرگ مىشود». [١]
شك نيست كه هرقدر انسان، به ديگران بيشتر بذل و بخشش كند دلها مجذوب او مىشوند و سيل محبت مردم به سوى او سرازير مىگردد و همين امر باعث عظمت و شخصيت انسان مىشود.
همانگونه كه در حديثى در غررالحكم مىخوانيم:
«بِالْإفْضالِ تَسْتَرِقُّ الْاعْناقُ؛
به وسيله بذل و بخشش مردم تسليم انسان مىشوند». [٢]
حتى اگر چنين شخصى داراى عيوبى باشد، احسان و بخشش مىتواند پرده بر عيب او بيفكند، چنانكه در حديث غررالحكم آمده است:
«بِالْإحْسانِ تَسْتُرُ الْعُيُوبُ»
. سپس در چهارمين نكته مىفرمايد: «با تواضع نعمت (الهى) كامل مىگردد»؛
(وَبِالتَّوَاضُعِ تَتِمُّ النِّعْمَةُ)
. رابطه تواضع با اتمام نعمت از اينجاست كه هم خداى متعال كسانى را كه از نعمتهايش برخوردار مىشوند و گرفتار كبر و غرور نمىگردند، بلكه در برابر خلايق تواضع بيشترى مىكنند مشمول لطف و رحمت خاصش مىگرداند و بر
[١]. بحارالانوار، ج ٧٤، ص ٢٧٨، ح ١.
[٢]. غررالحكم، ح ٨٥٦١.