پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٥ - ٢ ابدال كيانند؟

قطب تهى نمى‌ماند و او يك نفر است. هنگامى كه قطب بميرد يكى از آن هفت نفر به جاى او مى‌نشينند و يكى از چهل نفر از ابدال در سلك اوتاد قرار مى‌گيرند. [١]

ابن ابى‌الحديد پس از نقل اين سخن مى‌افزايد: اصحاب ما معتقدند كه ابدال جماعتى از علما و مؤمنين آگاه به مسائل اسلامى‌اند و اگر اجماع امت حجت است به موجب سخن آنهاست و چون نمى‌توان آنان را شناخت اجماع همه علما معيار قرار داده شده در حالى كه اصل، قول همان گروه است. [٢]

جالب اين‌كه در كتب اهل سنت آمده است كه ابدال هرگز فرزندى از خود نمى‌آورند، هرچند هفتاد همسر انتخاب كنند و لذا بعضى از افراد را كه فرزندى نداشتند جز ابدال شمردند [٣]؛ ولى اين ويژگى چه سرى دارد بر هيچ كس روشن نيست.

در روايات شيعه اماميه نيز به ابدال اشاره شده است؛ از جمله مرحوم علامه مجلسى در جلد ٢٧ بحارالانوار در حديثى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام چنين نقل مى‌كند كه راوى از آن حضرت پرسيد: مردم (اشاره به جماعتى از اهل سنت است) چنين گمان مى‌كنند كه در زمين ابدالى وجود دارد. اين ابدال كيستند؟

امام عليه السلام فرمود: راست گفتند. ابدال همان اوصيا (و امامان معصوم) هستند كه خداوند عزوجل آنها را بدل انبيا قرار داده است، هنگامى كه انبيا را از اين جهان برد و خاتم آنها را محمد پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله قرار داد.

مرحوم علامه مجلسى بعد از ذكر اين حديث مى‌گويد: ظاهر دعايى كه جزء دعاى «ام داود» است و از امام صادق عليه السلام در نيمه رجب نقل شده كه مى‌گويد:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّد ... اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى الْأَوْصِيَاءِ وَالسُّعَدَاءِ وَالشُّهَدَاءِ وَأَئِمَّةِ الْهُدَى اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى الْأَبْدَالِ وَالْأَوْتَاد

...» اين است كه ابدال غير از امامان‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٠، ص ٩٦.

[٢]. ر. ك: همان، ج ١٨، ص ٣٥١.

[٣]. ميزان الاعتدال، ذهبى، ج ١، ص ٥٩١.