پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٣ - شرح و تفسير عيوب پنهان شدن زمامدار از ديد مردم

ممكن است در اينجا سؤال شود كه اين سخن با حديثى كه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده چگونه سازگار است:

«إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِيقَةً وَعَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَمَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَدَعُوهُ؛

بر هر حقى نشانه‌اى از حقيقت است و بر هر سخن راستى نورى است. آنچه (از روايات) موافق كتاب اللَّه است آن را بگيريد و آنچه را مخالف آن است رها سازيد». [١]

پاسخ آن روشن است، زيرا حديث پيامبر صلى الله عليه و آله ناظر به روايات و احكام است كه مى‌توان آنها را با معيار سنجشى همچون قرآن مجيد سنجيد و حق را از باطل جدا كرد؛ اما آنچه در عهدنامه مالك آمده مربوط به موضوعات و مصاديق حق و باطل و راست و دروغ است كه غالباً نشانه روشنى ندارد.

آن‌گاه امام به سراغ دليل دوم مى‌رود و مى‌فرمايد: «وانگهى تو از دو حال خارج نيستى: يا مردى هستى كه آمادگى براى سخاوت و بذل و بخشش در راه حق دارى، بنابراين دليلى ندارد كه خود را پنهان دارى و از عطا كردن حقِ واجب خوددارى كنى، و فعل كريمانه‌اى را كه بايد انجام دهى ترك نمايى، يا مردى بخيل و تنگ نظر هستى در اين صورت (هنگامى كه مردم تو را ببينند و اين صفت را در تو بشناسند) از بذل و بخشش تو مأيوس مى‌شوند و دست از تو برمى‌دارند»؛

(وَإِنَّمَا أَنْتَ أَحَدُ رَجُلَيْنِ: إِمَّا امْرُؤٌ سَخَتْ نَفْسُكَ بِالْبَذْلِ فِي الْحَقِّ، فَفِيمَ احْتِجَابُكَ مِنْ وَاجِبِ حَقٍّ تُعْطِيهِ، أَوْ فِعْلٍ كَرِيمٍ تُسْدِيهِ! [٢] أَوْ مُبْتَلًى بِالْمَنْعِ، فَمَا أَسْرَعَ‌

كَفَّ النَّاسِ عَنْ مَسْأَلَتِكَ إِذَا أَيِسُوا مِنْ بَذْلِكَ!)

. اين يك واقعيت است كه مردم اگر درباره كسى گرفتار شك و ترديد باشند، پيوسته به او مراجعه مى‌كنند؛ اما هنگامى كه با او تماس نزديك داشته باشند اگر

[١]. كافى، ج ١، ص ٦٩، ح ١

[٢]. «تُسْدى» از ريشه «اسداء» به معناى بخشيدن و عطا كردن است و از ريشه «سدو» بر وزن «سرو» به‌معناى دست به سوى چيزى بردن گرفته شده است‌