پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥١ - شرح و تفسير حجت را بر تو تمام كردم

منعكس نشده باشد.

به اين ترتيب امام عليه السلام از محدود شدن وظايف مالك اشتر به آنچه در اين عهدنامه آمده، در عين جامعيت آن، نهى مى‌كند و ذهن و فكر او را براى پذيرش هر سنّت حسنه‌اى آماده مى‌سازد.

دومين نكته‌اى را كه امام عليه السلام در اين بخش از عهدنامه بر مالك واجب و لازم مى‌شمرد اين است: «و نيز بر تو واجب است كه نهايت تلاش خويشتن را در پيروى از آنچه در اين عهدنامه به تو توصيه كرده‌ام به كار گيرى و من حجت خود را بر تو تمام كرده‌ام تا اگر نفس سركش بر تو چيره شود عذرى نزد من نداشته باشى»؛

(وَتَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا وَاسْتَوْثَقْتُ بِهِ مِنَ الْحُجَّةِ لِنَفْسِي عَلَيْكَ، لِكَيْلَا تَكُونَ لَكَ عِلَّةٌ عِنْدَ تَسَرُّعِ نَفْسِكَ إِلَى هَوَاهَا)

. امام عليه السلام در واقع به همه آنچه در اين عهدنامه توصيه كرده بار ديگر توجّه مى‌دهد و با اشاره‌اى اجمالى، همه را تأكيد مى‌كند و انجام آنها را لازم مى‌شمرد و اين از قبيل اجمال پس از تفصيل و تأكيد بر تأكيد است و در ضمن، بر او اتمام حجت مى‌كند تا در پيشگاه خدا مسئوليتى نداشته باشد.

امام عليه السلام در پايان اين عهدنامه از باب حسن ختام نكته سومى را گوشزد مى‌كند و با دعاى پرمعنايى عهدنامه را پايان مى‌دهد و مى‌فرمايد: «من از خداوند با آن رحمت وسيع و قدرت عظيمى كه بر اعطاى تمام هر خواسته‌اى دارد مسئلت دارم كه من و تو را موفق بدارد تا رضاى او را جلب كنيم از طريق انجام كارهايى كه ما را نزد او و خلقش معذور مى‌دارد توأم با مدح و نام نيك در ميان بندگان و آثار خوب در تمام شهرها و (نيز تقاضا مى‌كنم كه) نعمتش را (بر من و تو) تماميت بخشد و كرامتش را مضاعف سازد»؛

(وَأَنَا أَسْأَلُ اللَّهَ‌ [١] بِسَعَةِ رَحْمَتِهِ،

[١]. مستدرك حاكم، ج ١١، ص ١٣، ح ٢١.

در نسخه تحف العقول پيش از جمله (وَأَنَا أَسْئَلُ اللَّهَ) چنين آمده: «فَلَيْسَ يُعْصِمُ مِنَ السُّوءِ وَلا يُوَفِّقُ لِلْخَيْرِ إلّااللَّهَ جَلَّ ثَناؤُهُ وَقَدْ كانَ مِمّا عَهِدَ إليَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله في وِصايَتِهِ تَحْضيضاً عَلَى الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَما مَلَكَتْ أيْمانُكُمْ فَبِذلِكَ أخْتِمُ لَكَ ما عَهَدْتُ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إلّابِاللَّهِ الْعَلِيّ الْعَظيمِ؛ هيچ كس از بدى‌ها پيشگيرى نمى‌كند و توفيق انجام دادن خيرات نمى‌دهد جز خداوند متعال و از جمله امورى كه رسول خدا در وصيتش به طور مؤكد به من فرمود اهتمام به نماز و زكات و رعايت حال بندگان بود و من با كلام رسول خدا اين عهدنامه را براى تو پايان مى‌دهم و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلى العظيم» (تحف‌العقول، ص ٩٩)