وَ إِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ مَا يُعْلِنُونَ . [١] و به درستى كه پروردگارت ، حتما آنچه را در سينه ها پنهان ساخته اند و آنچه را آشكار مى سازند ، مى داند . خلاصه سخن ، اين كه نظارت خداوند بر تمام آنچه در زمين و آسمان مى گذرد ، يك واقعيت در آفرينش است . و به همين جهت ، امام على عليه السلاممى فرمايد :

.أفضَلُ الحَياءِ استِحياؤُكَ مِنَ اللّه ِ . [٢]

.برترين حيا ، حياى تو از خداوند است .

انسان ، ممكن است كارهايى را آشكارا انجام دهد ، بدون اين كه توجّه به حضور و نظارت خداوند داشته باشد و ممكن است كارهايى را پنهانى انجام دهد ، به خيال اين كه هيچ كس بر آنها نظارت ندارد . قرآن كريم مى فرمايد هم آشكار شما در محضر خداوند است و هم نهان شما . خداوند ، هم ناظر آشكارِ شماست و هم ناظر نهان شما .

نقش تصوير از خدا در شكل گيرى حيا

ممكن است كه ما كارهايى را در آشكارا انجام دهيم كه اگر مى دانستيم خدا ناظر است ، انجام نمى داديم ، و ممكن است كارهايى را پنهانى انجام دهيم كه اگر بدانيم خدا حاضر است ، انجام نمى دهيم . اين بستگى به تصويرى دارد كه فرد از خداوند در ذهن دارد . اين كه چه تصويرى از خداوند داشته باشيم ، نقش بسيار مهمى در شكل گيرى حيا دارد . تصوير خداوند در ذهن ما چيست ؟ خداى معدوم يا خداى موجود ؟ خداى غايب يا خداى حاضر ؟ ناظر ندانستن خدا ، منحصر در كسانى كه به «خداى معدوم» (يا عدم وجود خدا) معتقدند ، نيست .

[١] حديد ، آيه ٤ .[٢] مجادله ، آيه ٧ .[٣] ر . ك : بخش دوم ، فصل اول : حيا و خلوت .[٤] نساء ، آيه ١ .[٥] احزاب ، آيه ٥٢ .[٦] مائده ، آيه ١١٧ .[٧] بقره ، آيه ٧٧ . نيز ، ر . ك : نحل ، آيه ٢٣ .[٨] نحل ، آيه ٧٤ . نيز ، ر . ك : قصص ، آيه ٦٩ ؛ يس ، آيه ٧٦ ؛ نحل ، آيه ٢٣ ؛ هود ، آيه ٥ .[٩] غرر الحكم و دررالحكم ، ح ٣١١٢ .