پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٥٩
٤ . شُرب خَمر
يكى از امورى كه حيا را از بين مى برد و موجب بى حيايى مى گردد ، نوشيدن شراب است . [١] امام رضا عليه السلام ، كاهش قدرت بازدارى را يكى از پيامدهاى نوشيدن شراب معرّفى مى كند . [٢] مشروبات الكلى ، كاركردهاى قشر مخ يا كُرتكس را دچار وقفه مى كند . قشر مخ ، مسئول كاركردهاى انسانى و بالاى مغز (مانند : تفكر انتزاعى ، گفتار ، رفتار اختيارى ، بازدارى و مهار) است . يكى از آثار زيانبار الكل ، اين است كه با مصرف كم و يكى دو بار نوشيدن ، كاركردهاى قشر مخ ، بخصوص مهار رفتارهاى ضد اجتماعى ، دچار وقفه مى شود و «اثر ضد بازدارى» [٣] به وجود مى آورد . با مصرف مقدار كم الكل ، فرد ، موقّتا منع و بازدارى اجتماعى را فراموش مى كند و به كارهايى دست مى زند كه در شرايط عادى از انجام دادن آنها ابا دارد . [٤] پروا نداشتن و ابا نداشتن ، يعنى بى حيايى . شرابخوارى ، عقل را تعطيل مى كند [٥] و قدرت بازدارندگى را كاهش مى دهد . حرمت مشروب هم به دليل پاسدارى از عقل است . امام على عليه السلامدر اين باره مى فرمايد :
.فَرَضَ اللّه ُ ... تَركَ شُربِ الخَمرِ تَحصينا لِلعَقلِ . [٦]
.خداوند ، ترك شرب خمر را به جهت حفظ عقل ، واجب كرد .
[١] «اِن اللّه تعالى حرم الخمر لما فيها من الفساد وبطلان العقول في الحقائق و ذهاب الحياء من الوجه ؛ خداوند متعال ، شراب را حرام كرده به خاطر فسادى كه به همراه دارد و به خاطر از كار انداختن و از بين بردن حيا از چهره» . (فقه الرضا عليه السلام ، ص ٢٨٢ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦٦ ، ص ٤٩١)[٢] «حرم اللّه ـ عزّوجلّ ـ الخمر لما فيها من الفساد ومن تغييرها عقول شاربيها ؛ خداوند عزيز و جليل ، شراب را حرام كرد به خاطر فسادى كه در آن است و به خاطر دگرگون كردن عقل شراب نوش ها ...» . (علل الشرائع ، ج ٢ ، ص ٤٧٥ ؛ عيون أخبارالرضا عليه السلام ، ج ١ ، ص ١٠٥ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦ ، ص ١٠٧)[٣] Disinhibition effect[٤] ر . ك : «تهيه ابزارهايى براى سنجش : عمل به باورهاى دينى و ...» ، رساله دكترى (P.HD) محمود گلزارى ، ص ١٣٣ (به نقل از : داويكو ١٩٩٩ ، ص ٤١) .[٥] ر .ك : فقه الرضا عليه السلام ، ص ٢٨٢ .[٦] نهج البلاغه ، حكمت ٢٥٢ ؛ مناقب ابن شهر آشوب ، ج ٢ ، ص ١٩٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦ ، ص ١١١ .