خود را هنگامى مى داند كه نيمه هاى شب از خواب برمى خيزد و دايى خود را در حال مناجات مى بيند . او از دايى خود مى خواهد به او نيز نماز شب را ياد دهد و آن مرد خدايى ، فقط اين تكليف معنوى را به وى مى دهد كه چند بار بگو : «يا حاضر يا ناظر» . [١] آشنا كردن فرزندان با حضور و نظارت دائم خداوند ، شرم از خدا را در آنان مى پرورانَد و به هنگام نياز بر مى انگيزاند . پس بايد دو مهارت را به آنان آموخت : يكى شناختِ درست خداوند و ديگرى فراخواندن آن شناخت در هنگام خلوت . شناختِ درست خداوند ، تصوير ذهنى مطابق با واقع را شكل مى دهد و فراخوانى آن شناخت ، از راه ذكر و ياد خدا حاصل مى شود و شايد به همين جهت است كه لقمان حكيم به فرزند خود سفارش مى كند كه تا در خلوت هستى ، دعا كن . [٢] دعا و مناجات و به ياد خدا بودن ، خلوت را به حضور خداوند ، مزيّن مى سازد . البته اين كار ، مخصوص فرزندان نيست و در مورد بزرگ سالان نيز صدق مى كند . تصوير ذهنى مردم از خداوند بايد اصلاح شود . هم اكنون ، حجم بسيارى از تبليغات دينى را قهر و عذاب الهى و دوزخ تشكيل مى دهد و لذا به نظر مى رسد بيش از هر چيز ، خوف از خدا در ذهن مردم وجود دارد و تصويرى كه از خداوند در ذهن ها نقش بسته ، تصويرى است توأم با خشم و غضب . هر چند قهر و غضب خداوند ، واقعيت دارد ؛ امّا به نظر مى رسد كه نبايد تنها محور تعليمات دينى باشد . افزون بر توجّه بدان ، توجّه اساسى بايد به بهترين و زيباترين محور تكامل ، يعنى حُب و حيا باشد ؛ خدايى كه انسان را دوست

[١] روش هاى پرورش احساس مذهبى نماز در كودكان ، غلامعلى افروز ، ص ... .[٢] امام صادق عليه السلام مى فرمايد : «قال لقمان لابنه : ... وعليك بالدعاء مادمت خاليا ؛ لقمان به فرزند خود گفت : ... بر تو باد دعا كردن تا وقتى كه تنها هستى . (المحاسن ، ج ٢ ، ص ٣٧٦ ؛ كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ٢ ، ص ٢٩٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٣ ، ص ٤٢٣)