پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٠٩

دانشمند شناخته شده باشد ، بسيار سخت است كه در مسير آموختن ، قدم بردارد ؛ زيرا اين كار را براى اعتبار علمى خود ، مضرّ مى داند و لذا از آن شرم مى كند ، حال آن كه افزايش دانش ، يك فضيلت است و اين شرم ، مانع فضيلت مى گردد و لذا حياى منفى و كم رويى ناميده مى شود ، نه حياى مثبت . امام سجّاد عليه السلامدر اين باره مى فرمايد :

.لاتَزهَد في مُراجَعَةِ الجَهلِ ، و إن كُنتَ قَد شُهِرتَ بِتَركِهِ . [١]

.از پرسيدن درباره نادانسته ها كوتاهى مكن ؛ هر چند به دانش ، ناموَر شده باشى .

يكى از نشانه هاى كم رويى ، نپرسيدن است و نپرسيدن ، عامل دوام جهل و بقاى نادانى است . به همين جهت ، نپرسيدن ، مايه ننگ است و بايد موضوع شرم قرارگيرد ، نه پرسيدن . ابواسحاق ليثى ، پرسش هايى از امام باقر عليه السلامداشت . حضرت به وى فرمود :

.سَل ولا تَستَنكِف ولا تَستَحيِ ؛ فَإِنَّ هذَا العِلمَ لايَتَعَلَّمُه مُستَكبِرٌ ولا مُستَحيٍ . [٢]

.بپرس و خوددارى مكن و شرم مدار ، كه اين دانش را نه متكبّر فرا مى گيرد و نه كم رو .

گاهى اصل پرسيدن ، موضوع كم رويى نيست ؛ بلكه فراوانى پرسش ، موضوع كم رويى قرار مى گيرد . شايد برخى تصوّر كنند كه زياد پرسيدن ، شرم آور است و لذا از اين كه تمام پرسش هاى خود را مطرح سازند ، شرم كنند . امام عسكرى عليه السلامنقل مى كند كه روزى زنى خدمت حضرت زهرا عليهاالسلامرسيد و پرسش هاى خود را يكى پس از ديگرى پرسيد تا به ده پرسش رسيد . سپس خجالت كشيد و گفت : اى دختر رسول خدا ! ديگر بيش از اين به شما زحمت نمى دهم . حضرت زهرا عليهاالسلامبه وى فرمود : «هر چه مى خواهى بپرس ...» . [٣] اين ، نشان