پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٣
به تصحيح فرهنگ پرداخت و آن را با شرع ، هماهنگ ساخت .
نقش ارزيابى افراد در نابه هنجارى كارها
مسئله ديگرى كه بايد به آن پرداخت ، نقش ارزيابى هاى متفاوت افراد در قبيح شمارى كارهاست . به نظر مى رسد ارزيابى انسان ها نسبت به همه كارهاى نابه هنجار ، يكسان نيست . ممكن است شرمندگى افراد و ميزان آن نسبت به اعمال مختلف ، متفاوت باشد . گاهى فرد از كارى به شدّت شرمنده مى شود و از كار ديگر ، كمتر با اين كه شايد ميزان زشتى آنها در واقع ، برابر باشد . اين تفاوت مى تواند به دليل ارزيابى وى از عملِ انجام شده باشد . انسان ، كارى را كه خيلى نابه هنجار ارزيابى كند ، به شدّت از آن شرمنده مى شود و كارى را كه كمتر نابه هنجار بداند ، شرمندگى كمترى براى وى حاصل مى شود . اين تفاوت به دليل توجّه به خود عمل و ميزان نابه هنجارى آن در نظر شخص است . حال اگر از بُعد ديگرى توجّه انسان به منبعى باشد كه انسان با آن مخالفت كرده و معصيت آن را مرتكب شده ، ممكن است مسئله متفاوت گردد . در ارزيابى نابه هنجارى ، انسان ها يا «فعل» محورند يا «ناظر» محور . مراد از «فعل محورى» اين است كه براى ارزيابى ميزان نابه هنجارى يك عمل ، فقط به خودِ اعمال توجّه شود و نسبت به هم سنجيده شوند و درجات نابه هنجارى آنها تعيين گردد . و مراد از «ناظرمحورى» اين است كه نابه هنجارى عمل ، نسبت به مكانت و شأن ناظر ، سنجيده و درجه گذارى شود . در قِسم اوّل ، ملاك ، اين بود كه چه عملى انجام شده است و در اين قسم ، ملاك ، اين است كه در برابر چه كسى انجام شده و با چه كسى مخالفت شده است . در اين جا نوع مخالفت ، تعيين كننده ميزان نابه هنجارى نيست ؛ بلكه مقامى كه با آن مخالفت شده ، تعيين كننده است . در نوع اوّل ، كارها با يكديگر مقايسه مى شدند و در اين قِسم ، مقام هاى مخالفت شده ، با يكديگر مقايسه مى شوند و