پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٥٣
انجام نشده ، قبح زيادى دارد ؛ امّا وقتى تجربه شود ، حياى آن كاهش مى يابد . مثلاً اگر كسى پى در پى ، مورد سوء استفاده جنسى قرار گيرد ، شرم و ترس او مى ريزد و حتّى زبان او نيز بى شرم مى گردد . امام على عليه السلام در اين باره فرموده است :
.مَن اُتِيَ في عِجانِهِ ، قَلَّ حَياؤُهُ وبذو لِسانُهُ . [١]
.مردى كه مورد تجاوز قرار گيرد ، حياى او كم مى شود و زبانش بى ادب مى گردد .
در حديث ديگرى آمده كه هر كه از نظر جنسى هرزه باشد ، پُررو و دريده مى گردد . [٢] به همين جهت ، همجنس بازى و روسپيگرى از عوامل كاهش حيا هستند . همچنين در احاديث آمده كه گوش دادن به موسيقى و آوازهاى حرام نيز عامل بى حيايى است . [٣] شايد اين نيز در راستاى تجربه قبيح ، قابل توجيه باشد . موسيقى و آواز حرام ، به جهت ساختار و محتوايى كه دارد ، قبح رفتارهاى نامناسب جنسى را از ميان مى برد و فرد را نسبت به آن تحريك مى كند و به همين جهت ، سبب بى حيايى مى گردد . همين مسئله درباره گدايى كردن و حاجتخواهى از مردم نيز وجود دارد . اين كه كسى براى روزى خود ، به ديگران رو بيندازد و بدون اين كه كارى كرده باشد ، چيزى طلب كند ، به خودى خود ، مايه خجالت و شرم است . حال اگر دست دراز كردن نزد ديگران ، كار هميشگى فرد شود ، نشانه بى شرمى اوست . به تعبير
[١] همان ، ص ٣٧٦ (ح ٣٩٥) ؛ المئة كلمة ، جاحظ ، ص ٦٣ (ح ٤٨) .[٢] «من لانت أسافله ، صلبت أعاليه ؛ هر كس اسافلش هرزه باشد ، پُر رو و دريده مى شود» . (المناقب ، خوارزمى ، ص ٣٧٦ ، ح ٣٩٥)[٣] «من ضرب في بيته بربطا أربعين صباحا سلط اللّه عليه شيطانا لايبقى عضوا من أعضائه إلاّ قعد عليه ؛ فإذا كان ذلك نزع اللّه منه الحياء ، فلم يبال بما قال ولا ما قيل له ؛ هر كس در خانه خود ، چهل روز نوازندگى كند ، خداوند ، شيطانى را بر او مسلّط مى كند كه بر همه اعضاى او تسلّط مى يابد و چون اين گونه شود ، خدا ، حيا را از او برمى گيرد و در نتيجه ، نه از آنچه مى گويد ، باكى دارد و نه از آنچه درباره اش مى گويند» . (دعائم الإسلام ، ج ٢ ، ص ٢٠٨ ، ح ٧٦٠ ؛ الكافى ، ج ٦ ، ص ٤٣٤)