پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣١٦
است . يكى از آداب ميهمانى در اسلام ، خوددارى از اندك شمارى نعمت موجود است . رسول خدا در اين باره فرموده است :
.كَفى بِالمَرءِ إثما أن يَستَقِلَّ مايُقَرِّبُ إلى إخوانِهِ ، وكَفى بِالقَومِ إثما أن يَستَقِلّوا مايُقَرِّبُهُ إلَيهِم أخوهُمُ . [١]
.مرد ميزبان را همين گناه بس كه غذايى را كه پيش برادران خود مى گذارد ، كم بشمارد ، و ميهمانان را همين گناه بس كه آنچه را برادرشان در برابرشان مى گذارد ، كم بشمارند .
.همچنين امام صادق عليه السلامدر اين باره فرموده اس هَلَكَ امرُؤٌ اِحتَقَرَ لِأَخيهِ ماحَضَرَهُ ، هَلَكَ امرُؤٌ اِحتَقَرَ مِن أخيهِ ما قَدَّمَ إلَيهِ . [٢]
.هلاك باد مردى كه آنچه را پيش برادرش مى گذارد ، ناچيز شمارد ! و هلاك باد مردى كه آنچه را برادرش جلو او مى گذارد ، ناچيز شمارد !
وقتى فرهنگ ميهمانى دادن و ميهمانى رفتن ، با هم اصلاح شوند ، مى توان به متعادل شدن ميهمانى ها و برچيده شدن حياى منفى ناشى از تكبّر ، اميدوار بود . نكته ديگر در اين باب ، پذيرايى شخص ميزبان از ميهمان است . افرادى كه داراى تكبّر باشند ، پذيرايى شخصى از ميهمان را مايه تحقير خود مى دانند . اين ، يكى ديگر از موارد كم رويى است . امام على عليه السلاممى فرمايد : يكى از چيزهايى كه نبايد از آن خجالت كشيد ، خدمت كردن به ميهمان است . [٣] پديده شرم از خدمت به ميهمان ، در ميان افرادى كه داراى مقام و منصبى هستند ، زمينه بيشترى دارد . ٥ . حياى منفى ناشى از تكبّر ، ممكن است در روابط ميان فرزند و والدين هم تأثير داشته باشد . افراد متكبّر ، احترام گذاشتن و تواضع نمودن نسبت به پدر و
[١] المحاسن ، ج ٢ ، ص ١٨٦ (ح ١٥٣٣) ؛ بحارالأنوار ، ج ٧٥ ، ص ٤٥٣ .[٢] المحاسن ، ج ٢ ، ص ١٨٦ (ح ١٥٣٥) ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٥ ، ص ٤٥٣ .[٣] مستدرك الوسائل ، ج ١٦ ، ح ٢٦٠ ؛ عيون الحكم والمواعظ ، ص ٢١٢ : «ثلاث لايستحيى منهن : خدمة الرجل ضيفه وقيامه عن مجلسه لأبيه ومعلّمه ... ؛ سه چيز است كه نبايد از آن حيا شود : خدمت كردن به ميهمان و برخاستن از پيش پاى پدر و معلّم ... » .