پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٢١١

به هر حال ، شرم بازگشت ، وضعيت سختى را بخصوص براى زن به همراه مى آورد ؛ ولى امكان آن هست كه با اقداماتى ، دشوارى اين وضعيت را كاهش داد . يكى از اين راه كارها ، كارى است كه مى تواند از سوى شوهر انجام پذيرد . كرامت انسان ، حكم مى كند كه شوهر ، زن را به نحوى شايسته و زيبنده ، روانه خانه پدر سازد تا شايستگى و زيبندگى بازگشت ، تا حدّى شرم بازگشت را تحت الشعاع قرار دهد . قرآن كريم در اين باره مى فرمايد : فَمَتِّعُوهُنَّ وَ سَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلاً . [١] آنان (زنان) را به متاعى بهره مند سازيد و به زيبايى رهايشان كنيد . امام باقر عليه السلامدرباره اين آيه فرموده است كه بهره مند ساختن آنان ، يعنى اين كه مرد ، با آنچه در توان وى است ، كارى كند كه زن بازگشت زيبنده اى داشته باشد . سپس در تبيين وضعيت زنِ طلاق داده شده ، فرموده است :

.فَإِنَّهُنَّ يَرجِعنَ بَكَآبَةٍ و وَحشَةٍ و هَمٍّ عَظيمٍ و شَماتَةٍ مِن أعدائِهِنِّ ؛ فَإِنَّ اللّه َ كَريمٌ يَستَحيي ويُحِبُّ أهلَ الحَياءِ . إنَّ أكرَمَكُم عِندَاللّه ِ أشَدُّكُم إكراما لِحَلائِلِهِم . [٢]

.آنان با حالتى غُصّه دار و نگران ، و همراه با اندوه فراوان و سرزنش دشمنان باز مى گردند . خداوند ، كريم است و حيا مى كند و اهل حيا را دوست مى دارد . همانا گرامى ترينِ شما نزد خداوند ، كسى است كه بيشترين تكريم را نسبت به همسر خود دارد .

در اين سخن حكيمانه ، از حيا با واژه «وحشت» تعبير شده كه مى تواند بيانگر يكى از ويژگى هاى روانى شرم باشد . همچنين در اين حديث ، به خوبى رابطه كرامت و حيا روشن شده و وضعيت روانى زنِ طلاق داده شده ، تشريح گرديده و از كسانى كه نسبت به اين وضعيت ، حسّاس اند و كريمانه در پىِ كاهش رنج همسرِ طلاق داده خود هستند ، تجليل شده است .