پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ١٣٧
اين روايت ، به مسئله «تصحيح شناخت» اشاره شده وخواسته شده كه فرد بداند كه خداوند ، همه جا همراه اوست . اين ، يك توصيه عمومى است كه مى تواند در تصحيح تصوير انسان از خدا مورد توجّه قرار گيرد . همچنين نقل شده كه جاثليق (بزرگ نَصارا) از امير مؤمنان پرسيد : خداوند كجاست ؟ اين گونه پرسش ها چند حقيقت را نشان مى دهد . اوّل اين كه خداوند ، مكان دارد ؛ دوم اين كه وقتى خدا مكان داشت ، بدين معناست كه در برخى مكان ها حاضر است و در برخى ديگر ، غايب ؛ سوم اين كه در جايى كه ما هستيم ، خدا غايب است . اگر كسى خداوند را در جايى كه خودش هست ، حاضر بداند ، نمى پرسد خدا كجاست . به هر حال ، حضرت در پاسخ وى فرمود :
.هُوَ هاهُنا وهاهُنا وفَوقُ وتَحتُ ومُحيطٌ بِنا ومَعَنا وهُوَ قَولُهُ : «مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَى ثَلَـثَةٍ إِلاَّ هُوَ رَابِعُهُمْ وَ لاَ خَمْسَةٍ إِلاَّ هُوَ سَادِسُهُمْ وَ لاَ أَدْنَى مِن ذَ لِكَ وَ لاَ أَكْثَرَ إِلاَّ هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا [١] » . [٢]
.او اين جا و آن جا و بالا و پايين است و به ما احاطه دارد و همراه ماست و اين ، همان سخن اوست كه : «هيچ نجواى سه نفره اى نيست ، مگر اين كه او نفر چهارم است و هيچ [ نجواى ]پنج نفره اى نيست ، مگر اين كه او نفر ششم است ، و نه كمتر از اين و نه بيشتر از اين [ هست] مگر اين كه او با آنان است ، هر جا كه باشند» .
چيزهايى مثل اين كه «خدا مكان دارد» و «در پسِ پرده است» ، نشان دهنده تصوير خداوند غايب است و اين ، چيزى است كه خود خداوند از آن ، اظهار شگفتى كرده است :
.عَجَبا لِمَن ضَلَّ عَنّي ولَيسَ يَخلو في شَيءٍ مِنَ الأَوقاتِ مِنّي ! كَيفَ يَخلو وأنَا أقرَبُ
[١] ... ، آيه ... .[٢] الكافى ، ج ١ ، ص ١٢٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٥٥ ، ص ١٠ .