پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ١٤٠
نظارت خداوند را مقدّمه حيا دانسته است :
.وعَلِمتُ أنَّ اللّه َ ـ عَزَّوجَلَّ ـ مُطَّلِعٌ عَلَىَّ فَاستَحيَيتُ . [١]
.دانستم كه خداوند عز و جل بر من آگاه است . پس ، [از وى] شرم كن .
.همچنين حضرت على عليه السلاممى فرمايد : شما آبادگران زمين هستيد كه خداوند ، شما را در آن به خلافت رسانده است تا ببيند چگونه رفتار مى كنيد . پس مراقب كارهايى كه خدا مى بيند ، باشيد . [٢]
رسول خدا نيز به ابن مسعود توصيه مى كنند كه گناه را ترك كند ، چه آشكارا باشد و چه پنهانى ، چه كوچك باشد و چه بزرگ ؛ زيرا خداوند متعال ، هر جا كه باشد ، او را مى بيند و همراه اوست . پس ، از آن معصيت ، اجتناب كند . [٣] خداوند به حضرت عيسى عليه السلامچنين موعظه مى كند كه :
.اى عيسى ! هر جا كه هستى ، متوجه من باش . [٤]
همه اينها لزوم تغيير در تصوير ما از خداوند را روشن مى سازد . براى ايمنى خلوت ، بايد از خدا شرم كرد و شرم از خدا ، مشروط به اصلاح تصويرى است كه از خدا وجود دارد . تصويرى كه خداوند را بعيد ، غايب و پرده نشين مى داند ، نمى تواند حيا را برانگيزد ؛ امّا تصويرى كه خداوند را قريب ، شاهد ، حاضر ، ناظر ، همراه و ... مى داند ، مى تواند شرم از خداوند را در پى داشته باشد . بنا بر اين ، نخست بايد نسبت به اصلاح طرحواره ذهنى خود از خداوند ، اقدام كنيم . زمان اين اقدام نيز پيش از فراهم آمدن موقعيت خلوت است . پيش از نياز بايد اين معرفت را كسب كرد و سپس هنگام خلوت ـ كه هنگامه نياز است ـ بايد آن را فراخوانى كرد . هنگام نياز ، وقت كسب معرفت نيست . آن جا وقت
[١] بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٢٢٨ .[٢] الخصال ، ص ٦٣٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٠ ، ص ١١١ ؛ نيز ، ر . ك : مسند أحمد ، ج ٣ ، ص ٢٢ .[٣] بحار الأنوار ، ج ٧٧ ، ص ١٠٤ ؛ مكارم الأخلاق ، ج ٢ ، ص ٣٥٤ (ح ٢٦٦٠) .[٤] الكافى ، ج ٨ ، ص ١٣٦ ؛ تحف العقول ، ص ٤٩٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ١٤ ، ص ٢٩٣ .