ممكن است يك زن رهگذر در ديد يك نامحرم قرار داشته باشد ، بسته به ميزان سرعت زن است . هر چه سرعت حركتْ كمتر باشد ، زمان بيشترى در حوزه نگاه نامحرم قرار دارد و هرچه سرعتْ بيشتر باشد ، اين زمان ، كاهش مى يابد . تدبير ديگر ، «تأخّر مكانى» است . قرار گرفتن زنان در پشت سرِ مردان ، آنان را از ديد آنان ، دور نگه مى دارد . در اجتماعات ، اين تدبير مى تواند مانع اختلاط زن و مرد شود و در عين حال ، زنان را از ديد مردان ، خارج مى سازد . در مسير حركت نيز بهتر است كه زنان ، جلوتر از مردان نباشند . وقتى رسول خدا شنيدند كه در راه ها و مسيرها ، زنان و مردان به صورت مختلط حركت مى كنند ، توصيه كردند كه زنان ، پشت سرِ مردان حركت نمايند . [١] حضرت موسى عليه السلامنيز پشت سرِ دختر شعيب عليه السلامحركت نكرد و از وى خواست كه او را در يافتن مسير ، با پرتاب سنگ ، راهنمايى كند . [٢] اختلاط ، براى عفّت و پاكى خطرساز است و راه حلّ آن ، جداسازى مردان و زنان از يكديگر است . اين جداسازى مى تواند به دو صورت باشد : جلو قرار گرفتن زنان يا جلو قرار گرفتن مردان . در فرض اوّل ، هر چند جداسازى صورت گرفته ؛ امّا با اين حال ، زن از ديد مرد ، خارج نشده است . لذا بهترين روش ، اين است كه مردان ، پشت سرِ زنان نباشند . اين كه در راهپيمايى ها و نمازهاى جماعت ، زنان ، پشت سرِ مردان قرار مى گيرند ، بر همين اساس است . اين امر ، در حركت هاى كوچك تر (مثل پياده روى و كوه پيمايىِ يك يا چند خانواده) نيز

[١] عن أبى اُسيد الأنصارى ، أنه سمع رسول اللّه صلى الله عليه و آله يقول و هو خارج من المسجد فاختلط الرجال مع النساء في الطريق فقال رسول اللّه صلى الله عليه و آلهللنساء : «استأخرن ، فإنّه ليس لكن إن تحققن الطريق عليكن بحافات الطريق» ، فكانت المرأة تلتصق بالجدار حتى أنّ ثوبها ليتعلق بالجدار من لصوقها به ؛ ابو سعيد انصارى شنيده كه وقتى رسول خدا از مسجد خارج شد و اختلاط مردان و زنان را در راه ديد ، به زنان فرمود : عقب برويد ؛ زيرا وسط راه براى شما نيست ؛ بر شما باد به حركت در كنار راه . پس از آن ، زنان از كنار ديوارها حركت مى كردند به گونه اى كه لباسشان به ديوار كشيده مى شد . (سنن أبى داوود ، ج ٤ ، ص ٣٦٩ ، ح ٥٢٧٢ ؛ المعجم الكبير ، ج ١٩ ، ص ٢٦١ ؛ كنزالعمّال ، ج ١٦ ، ص ٣٨٨ ، ح ٤٥٣٦)[٢] كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ٤ ، ص ١٩ (ح ٤٩٧٤) .