پژوهشي در فرهنگ حيا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣١٥
ميهمانان خود ، پذيرايى مى كند . در روايتى آمده است :
.مَنِ احتَشَمَ أن يُقَرِّبَ إلى أخيهِ ما تَيَسَّرَ عِندَهُ لَم يَزَل في مَقتِ اللّه ِ يَومَهُ ولَيلَتَهُ . [١]
.هر كه خجالت بكشد كه هر چه در توان اوست ، نزد برادر ميهمان خود بگذارد ، پيوسته ، شب و روز در خشم خداوند خواهد بود .
اساسا تكريم ميهمان ، در اين است كه ميزبان ، خود را به زحمت نيندازد . [٢] وقتى ميهمان متوجّه به زحمت افتادن ميزبان گردد ، شرمنده و خجالت زده مى شود ؛ زيرا خود را مايه زحمت و گرفتار شدن او مى داند . بنا بر اين ، تكريم ميهمان به پذيرايى در حدّ توان است . به همين جهت ، توصيه شده كه خود را براى ميهمان به زحمت نيندازيد [٣] و بيش از آنچه در توان داريد ، به خود ، سختى ندهيد . [٤] كسى امير مؤمنان را به خانه خود دعوت كرد . حضرت به اين شرط پذيرفت كه خانواده او به سختى نيفتند و او خود را براى خريد ، به زحمت نيندازد و با همان چيزى كه در منزل است ، از ايشان پذيرايى كند . [٥] پذيرايى همراه با تكلّف ، يكى از نشانه هاى كم رويى ناشى از تكبّر است و لذا جامعه متعادل ، جامعه اى است كه از اين آفت به دور باشد . البته اصلاح اين نابه سامانى ، منوط به تغيير در فرهنگ ميهمان نيز هست . ميهمان نيز نبايد به آنچه در توانِ ميزبان است ، به ديده تحقير نگاه كند . همان گونه كه اندك شمردن نعمت موجود توسّط ميزبان ، ناپسند است ، اندك شمارى آن توسّط ميهمان نيز ناپسند
[١] دعائم الإسلام ، ج ٢ ، ص ١٠٦ ؛ كنزالعمّال ، ج ٩ ، ص ٣٩ (ح ٢٤٨٢٧) .[٢] رسول خدا مى فرمايد : «من تكرمة الرجل لأخيه أن ... لايتكلف شيئا ؛ از احترام گذاشتن مرد به برادر مؤمنش اين است كه ... هيچ تكلّف نورزد» (المحاسن ، ج ٢ ، ص ٤١٥ ، ح ١٦٨ ؛ الكافى ، ج ٥ ، ص ١٤٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٥ ، ص ٤٥٦) .[٣] رسول خدا فرموده است : «لاتكلّفوا للضيف ؛ براى ميهمان ، خود را به زحمت نيندازيد» (الجامع الصغير ، ج ٢ ، ص ٧٤٤ ، ح ٩٨٦١ ؛ تاريخ دمشق ، ج ١٣ ، ص ١٢٦ ؛ كنزالعمّال ، ح ٢٥٨٧٥) .[٤] رسول خدا مى فرمايد : «لا يتكلّفن أحد لضيفه ما لايقدر ؛ كسى براى ميهمان ، در فراهم ساختن آنچه در توانش نيست ، خود را به سختى نيندازد» . (كنزالعمال ، ح ٢٥٨٧٦)[٥] ر .ك : عيون أخبار الرضا عليه السلام ، ج ٢ ، ص ٤٢ ؛ المحاسن ، ج ٢ ، ص ١٨٧ (ح ١٥٣٨ و ١٥٣٩) .