حيا از جنبه هاى مختلف ، داراى تقسيمات متفاوتى است كه به آنها اشاره مى شود و توضيح هر كدام در جاى خود ، خواهد آمد . تقسيم حيا با چهار ملاك صورت مى گيرد . ملاك اوّل ، تقسيم بر اساس كاربرد حياست كه آيا در جاى خود به كار رفته يا نه . ملاك دوم ، تقسيم حيا بر اين اساس است كه آيا پيش از عمل رخ داده يا پس از عمل و ملاك سوم ، تقسيم حيا بر اساس انواع ناظرهاست و ملاك چهارم بر اين اساس است كه موقعيت قبيح ، آيا از سنخ «فعل» است يا «فكر» .

ملاك اوّل

حيا از اين جهت كه در چه مواردى به كار رفته و از چه چيزهايى حيا شده است ، به دو قِسم تقسيم مى شود : حياى مثبت و حياى منفى . حيا به عنوان يك قابليت ، وقتى در جاى خود به كار رود ، «حياى مثبت» ناميده مى شود ؛ امّا اگر در جايى به كار رود كه موضع حيا نيست ، «حياى منفى» ناميده مى شود . [١] از حياى مثبت ، به شرم و حيا تعبير مى شود و از حياى منفى ، به «كم رويى» . رسول خدا مى فرمايد :

.الحَياءُ عَلى وَجهَينِ . فَمِنهُ ضَعفٌ و مِنهُ قُوَّةٌ و إسلامٌ و إيمانٌ . [٢]

[١] فرض سوم هم اين است كه حيا در جاى خود به كار نرود . اين حالت ، بى حيايى ، پُررويى و تجرّى ناميده مى شود كه در بخش چهارم به آن پرداخته مى شود .[٢] الخصال ، ج ١ ، ص ٥٥ (ح ٧٦) ؛ تحف العقول ، ص ٣٦٠ ؛ قرب الإسناد ، ص ٢٢ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٢٤٢ .